Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου 2014

ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ


(Και Η Έννοια Του Εαυτού)


Θα έλεγα πως μάλλον διαθέτουμε μία μονόσημη άποψη και μία ιδιαίτερα απλή εικόνα, για το τι συνιστά εθελοντισμό και όχι μόνο. Εξίσου απλοειδής φαίνεται να είναι εικόνα που διαθέτουμε, για το ποιοι είναι οι λόγοι που «επιβάλουν» την εθελοντική εργασία και ποια τα αποτελέσματα που μπορούμε να επιτύχουμε όταν εμπλεκόμαστε σε σχετικές δράσεις.

Από τη μία, είναι θεμελιώδες να καταλάβουμε πως η εθελοντική προσφορά δεν είναι ξεκομμένη από τις υπόλοιπες πλευρές της ζωής.

Από τη άλλη, οφείλουμε να παραδεχτούμε πως όταν τούτη η πλευρά λαμβάνει έναν χαρακτήρα πιο διακριτό και ξεκάθαρο, εν τοιαύτη περιπτώσει, χρήζει κατάλληλης παραμετροποίησης και θα εξηγήσω παρακάτω τι σημαίνει αυτό, θέτοντας σε πρώτο πλάνο την εξέταση των κινήτρων που θα μπουν σε μία τέτοια υπηρεσία.

Υποθέτουμε πως η εθελοντική εργασία έχει μακροπρόθεσμα οφέλη για το κοινωνικό σύνολο, συνεπώς, με μια τέτοια εκδοχή στο νου, είναι αναμενόμενη κάποια μελλοντική ωφέλεια για τον εαυτό ή τους απογόνους μας. Συνακόλουθα αισθανόμαστε πως η εθελοντική εργασία περιλαμβάνει έναν ηθικό και ανθρώπινο χαρακτήρα, δια τούτο και καθίσταται απαραίτητη στα διάφορα πλαίσια της ανθρώπινης δράσης.

Ας θέσουμε δύο ερωτήματα:

Γιατί ένας άνθρωπος να μην επενδύσει άμεσα τα χρήματα ή όποιους άλλους πόρους διαθέτει στις δικές του δράσεις ή αυτές της οικογενείας του, αλλά αντ’ αυτού στην εξασφάλιση της ευημερίας άλλων προσώπων, προκειμένου να λάβει μία μάλλον επισφαλή ωφέλεια στο μέλλον; Σχετικό με το προηγούμενο είναι και τούτο: Τι είναι αυτό που θα του έχει εξασφαλίσει κάτι τέτοιο, αν μάλιστα σκεφτούμε το ενδεχόμενο πως την επόμενη στιγμή είναι δυνατόν ο «Χάρων» να του κρούσει τη θήρα ή να του δείξει, με το δάχτυλο, της πύλες του Άδη;

Ας περάσουμε τώρα στο δεύτερο ερώτημα: Γιατί ένας άνθρωπος οφείλει να είναι ηθικός; Η μάλλον γιατί να μην υιοθετεί ηθικές τακτικές, όταν αυτό τον εξυπηρετεί και να μην τις καταστρατηγεί, όταν τούτο αντιστρατεύεται τα αναγνωρίσιμα, από τον ίδιο, συμφέροντά του; Εξάλλου αυτό ακριβώς δεν έχουμε δει να γίνεται συχνότατα και αρκετές φορές, μάλιστα, το αξιολογούμε θετικά, για την ικανότητα του «δράστη» να επιβιώνει μέσα σ’ έναν κόσμο προβληματικό και να διαπράττει αυτό το οποίο πολλοί θα επιθυμούσαν, αλλά δεν έχουν τις σχετικές δεξιότητες ή το σθένος να εκτελέσουν;

Όλα τούτα τα ερωτήματα θα απαντηθούν σταδιακά καθώς θα προσπαθήσουμε αρχικά να κατανοήσουμε με ποιον τρόπο η εθελοντική προσφορά είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας και έπειτα πως αυτή παραμετροποιείται όταν διευρύνεται και εξειδικεύεται, αποκτώντας έναν χαρακτήρα περισσότερο διακριτέο και αποκλειστικό, προς κοινωνικές ομάδες, οι οποίες είχαν την ατυχία ν’ αποκτήσουν ειδικές ανάγκες.

Ας ξεκινήσουμε με την πρώτη παραδοχή πως η εθελοντική προσφορά δηλαδή δεν είναι ξεκομμένη από τις υπόλοιπες πλευρές της ζωής:

 Ένας άνθρωπος είναι ένα αντικείμενο, το οποίον δεν βλέπω πως θα μπορούσε να οριστεί, παρά μόνο εν σχέση προς ένα έτερο αντικείμενο, ενταγμένα και τα δύο μέσα σ’ ένα πλαίσιο. Αυτό σημαίνει πως ένα πράγμα διαθέτει μία... έκφανση, επειδή δεν διαθέτει μία άλλη. Εάν διέθετε όλες τις δυνατές εκφάνσεις, τότε ασφαλώς δεν θα επρόκειτο για ένα αντικείμενο, αλλά για ένα άπειρο αντικείμενο, το οποίο δεν θα ήτο δυνατόν να προσδιοριστεί. Αυτό λογικώς το κατανοούμε από την ίδια τη σημασία της έννοιας «άπειρο». Πέρα απ’ αυτό (και εδώ μπορείτε να ανατρέξετε σε προηγούμενο κείμενό μου, περί λογικής και φενάκης του ενός), όπως ένα μάτι δεν μπορεί να κοιτάξει τον ίδιο του τον εαυτό, κατά τον ίδιο τρόπο ένα μοναδικό πράγμα αδυνατεί να αυτοπροσδιοριστεί. Από τα παραπάνω προκύπτει πως ένα αντικείμενο αδυνατεί να ορίσει τον εαυτό του, εάν δεν μπορεί να τον εντάξει μέσα σ’ ένα οικοσύστημα, το οποίο συνιστά τον ευρύτερο χώρο, ο οποίος απαρτιώνεται με τη λειτουργία και τη δράση περισσότερων του ενός αντικειμένων, αποτελώντας και αυτός ένα επιπλέον αντικείμενο (ή και πολλά, δεν έχει σημασία για τη δική μας ανάλυση).

Πως γίνεται όμως αυτός ορισμός; Είμαι της γνώμης πως -έτσι και αλλιώς- δεν έχουμε καταφέρει να ορίσουμε ποτέ τον εαυτό μας, κατά τρόπο ουσιαστικό, αλλά βασικά τις λειτουργίες του. Στην πραγματικότητα δεν μπορούμε να συλλάβουμε την ταυτότητά μας, παρά μόνο να συνθέσουμε την εικόνα μας, κατά τρόπο επαγωγικό, από τις πράξεις μας. Δηλαδή: Κάνω αυτά τα πράγματα, συνεπώς είμαι αυτή η οντότητα και έχω αυτές τις ανάγκες. Δεν έχουμε άποψη του τι ακριβώς είμαστε. Έχουμε μόνο κάποια υποψία για τα επιμέρους υλικά στοιχεία που συνθέτουν την ύπαρξή μας, τα συναισθήματά ή τις νοητικές λειτουργίες μας και για το πως συνδέονται όλα αυτά μεταξύ τους και για τίποτε άλλο.

Που μας οδηγούν οι ακριβώς πιο πάνω σκέψεις;


Σε δύο πράγματα :

Το πρώτο είναι πως Δεν Μπορώ Να Κάνω Τίποτα, Απολύτως Μόνος Μου. Δεν πληρείται ούτε η βασική προϋπόθεση, δηλαδή να αντιληφθώ ότι υφίσταμαι ως οντότητα, στο χώρο και το χρόνο (όχι να καταλάβω και ποιος ακριβώς είμαι, που έπεται ως πράξη).

«Δεν Υπάρχω Καν»

και συνεπώς... Η συνδρομή του άλλου στην αυτοαντίληψη είναι δεδομένη !

Το δεύτερο είναι πως καθόσον η αντίληψη λοιπόν των λειτουργιών μου δεν θα επιφέρει (υποχρεωτικά) τη συνέχιση της νοητικής εργασίας, που θα εξασφαλίσει την αντίληψη για την ταυτότητά μου, θα καταστώ αναγκαστικά απλά και μόνο ένα μετρήσιμο αντικείμενο (βάσει των ακριβώς παραπάνω λειτουργιών), ανάμεσα σε άλλα, ήτοι μία «Μονάδα», μέσα πλέον σε ένα «Όλον» (έναν κόσμο δηλαδή).

Ως μία τέτοια πλέον μονάδα, μία τέτοια υλική οντότητα, δηλαδή «όχι μοναδική και… ανύπαρκτη…» , αλλά ενταγμένη μέσα σ’ ένα πλαίσιο με άλλες πολλές, εξίσου μετρήσιμες μονάδες, δεν μου είναι δυνατό να έχω επίγνωση ταυτότητας, για τον απλούστατο λόγο πως δεν υφίσταται κάτι μέσα μου. Και αν -κάτω από αυτή την συνθήκη- θεωρήσω πως υπάρχει κάτι, τι είναι αυτό το «πράγμα» και γιατί να μην είναι κάτι άλλο; Αναδεικνύεται λοιπόν η ανάγκη να επαναπροσδιοριστώ.

Ως Όλον (όμως...) Δεν υπάρχει κάτι έξω μου... Είμαι τα Πάντα.

Τώρα, πέρα από τις ειδικές λειτουργίες του είδους μου και μάλιστα εξατομικευμένες, διαθέτω και έναν εαυτό, που αφορά σε μία εσωτερική οργάνωση, με συνοχή και νόημα, που συμπυκνώνει μέσα της και διέπεται από τις αρχές τις δημιουργικής και πλουραλιστικής έκφανσης του «Όλου». Σ’ αυτό το συμπέρασμα δεν φτάσαμε αβασάνιστα, μέσω μηχανισμών «εκλογίκευσης», οι οποίοι αναζητούν εναγωνίως μία απάντηση και μία λύση, αλλά επισκοπώντας το όλο ζήτημα με κάποια άλλα μάτια εσωτερικά και ψηλαφώντας ένα ένα τα πράγματα, μέσα στο σκοτάδι.

Ο μόνος τρόπος να «αισθανθούμε» και λιγότερο να κατανοήσουμε το οτιδήποτε (αν και το λήμμα αισθάνομαι, εν προκειμένω, παρουσιάζει μία εννοιολογική ασάφεια...) είναι να το έχουμε ήδη και με κάποιον τρόπο εμπεριέξει. Στην ουσία, είναι αδύνατον να αποκτήσουμε βιωματική, πόσο μάλλον γνωστική αντίληψη ενός πράγματος (ολοκληρώνοντας η μία την άλλη), εάν αυτό δεν μπορεί να ενταχθεί, να ερμηνευτεί και να μεταβολιστεί μέσα στο προϋπάρχον αναπαραστατικό υλικό του ψυχισμού μας και με το οποίο έχει συγγένεια. Εάν κάτι βρίσκεται πραγματικά έξω από μας, τότε αυτό το κάτι είναι ανύπαρκτο. Ούτε καν αντίληψη αυτού δεν μπορούμε ν’ αποκτήσουμε.

Εδώ το φαινομενικά (υποθέτω) οξύμωρο σχήμα είναι πως η «Μονάδα» (το ένα) φαίνεται να εμπεριέχει το «Όλον» (τα πολλά δηλαδή), αλλά (όπως έχω ήδη ισχυριστεί) ένα Μοναδικό Αντικείμενο είναι λογικώς αδύνατον, αφενός να προσδιοριστεί, αφετέρου να υπάρξει. Πέραν τούτου, αυτό το οποίο οι νοητικές μας λειτουργίες δεν μπορούν να συλλάβουν, να δουν δηλαδή ως εικόνα και να την κατανοήσουν είναι με ποιον τρόπο το «όλον» εμπεριέχεται στο «ένα» και το «ένα» στο «όλον». Ας ελπίσουμε πως οι φυσικοί επιστήμονες έχουν διατυπώσει ή θα διατυπώσουν σχετικές θεωρίες, στο πλαίσιο της αστροφυσικής επιστήμης, προκειμένου να παράσχουν σε μας κάποια νοητική εικόνα, κατανοήσιμη και επεξεργάσιμη (πρώτα απ’ όλα) από τους μηχανισμούς του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Που θέλουμε να καταλήξουμε με αυτές μας νοητικές αναζητήσεις πιθανά και άλματα;

Αυτό που ενδιαφέρει, στο πλαίσιο αυτής της κουβέντας, είναι ν’ αποκτήσουμε μία πρώτη ιδέα του γεγονότος ότι η αντίληψη «Της Λειτουργίας Του Ενός» (και εδώ με ενδιαφέρει πιότερο η ολοκληρωτικού χαρακτήρα θεώρησης της ζωής, γιατί στον ολοκληρωτισμό το «Ένα» είναι η θεμελιώδης δομή σκέψης) βρίσκεται στη βάση της αντίληψης του Φρενοβλαβούς  και πως η λειτουργία η Δική μας δεν είναι παρά μία άλλη όψη της λειτουργίας του Άλλου.

Όμως όλα τούτα δεν συνιστούν αναλύσεις επί του πρακτέου,  ώστε να δούμε κάποια αποτελέσματα και την πραγματική αξία της εθελοντικής προσφοράς. Της μη υποχρεωτικής προσφοράς, της υποτιθέμενης δηλαδή προσφοράς από τον εαυτό, που δεν είναι άλλο, παρά προσφορά προς τον εαυτό. Παρά μόνο νοητικές συλλήψεις των σχέσεων μας με τ’ αντικείμενα του υπόλοιπου κόσμου, οι οποίες (σχέσεις) θα ξεδιπλώσουν τις συνιστώσες της «εθελοντικής προσφοράς».

Θα παραθέσω λοιπόν κάποια παραδείγματα, ώστε να κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο η εθελοντική προσφορά αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του κανονιστικού πλαισίου, το οποίο οργανώνει κάθε σύστημα της ζωής -περισσότερο ή λιγότερο τεχνητό- και με ποιον τρόπο αυτή συνεπάγεται και εξασφαλίζει την απρόσκοπτη λειτουργία των μακρόβιων οικοσυστημάτων.

Ο χώρος της εργασίας είναι ένα κοινωνικό και θεσμικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο οι άνθρωποι, αν μη τι άλλω, έχουν συμφωνήσει και συναποδεχτεί κάποιους κανόνες. Το ότι αυτοί οι τελευταίοι υπόκεινται στις δυναμικές αλλαγές των οικοσυστημάτων, δεν είναι θέμα προς εξέταση σ’ αυτό το άρθρο. Όταν στο οικοσύστημα αυτό παραβιάζονται μονομερώς οι κανόνες, για περισσότερο διάστημα, απ’ όσο αυτό δύναται ν’ αντέξει, κρίνεται σκόπιμο να προχωρήσουν αυτού του είδους οι επανορθώσεις, ώστε να επιστρέψει στην προηγούμενη ή έστω μία νέα ισορροπία πραγμάτων, προκειμένου να αποφευχθεί ο εκφυλισμός, ο οποίος θα θέτει επαναλαμβανόμενα σε κίνδυνο τη μακροβιότητά του συστήματος αυτού.

Αν θεωρήσουμε πως οι παραπάνω σκέψεις είναι ορθές και προβούμε σε μία αναγωγή αυτών των θέσεων στα σημερινά εργασιακά δεδομένα του τόπου μας, γίνεται κατανοητό ασφαλώς πως η κινητοποίηση κάθε εργαζόμενου στον εργασιακό του χώρο, προς αποκατάσταση του συνόλου των πραγμάτων και όχι μόνο των προσωπικών θεμάτων, συνιστά τη μόνη πραγματική οδό, για την περίπτωση που ο καθένας αποζητά να διατηρήσει τον προϋπάρχοντα βαθμό ελευθερίας στις συναλλαγές του (μέσα σ’ αυτό το οικοσύστημα), εξίσου έναν βαθμό διασφάλισης της επιβίωσής του.

Που θέλω να καταλήξω με τα παραπάνω: Εάν τα μέλη προχωρήσουν αποκλειστικά σε επίλυση προσωπικών ζητημάτων αγνοώντας και ολιγωρώντας για τον τρόπο λειτουργίας των εργασιακών ζητημάτων συλλήβδην, ένα ενδεχόμενο είναι το συγκεκριμένο εργασιακό περιβάλλον να οδηγηθεί σε παγιωμένο εκφυλισμό, που αφορά στην εγκαθίδρυση ενός καθεστώτος παρανομίας, μειωμένων αμοιβών και τρομοκρατίας. Έχοντας εγκαθιδρύσει αυτό το καθεστώς μέσα του, θα το αναπαράγει και έξω από αυτό, στις διαπραγματεύσεις του με άλλα οικοσυστήματα και ανταγωνιστές, πράγμα το οποίο συνεπάγεται έναν ακήρυχτο πόλεμο και όπως καταλαβαίνουμε, όταν κάποιος μπαίνει σε πόλεμο και μάλιστα «μη νομιμοποιημένο», κινδυνεύει, από κάθε μπάντα να την «βρει».

Πέραν αυτού, το επόμενο οικοσύστημα στο οποίο θα επιχειρήσει να επιβάλει «παράνομους» όρους, εάν προσβληθεί τελικά, θα περάσει στο ίδιο μοντέλο λειτουργίας και πάει λέγοντας. Τούτο θα οδηγήσει το ευρύτερο σύστημα, σταδιακά, αλλά σταθερά σε κατολίσθηση ή ολοκληρωτική κατάρρευση, μέσω μίας επιτακτικής, έντονης και οριστικής εκτόνωσης των υφιστάμενων πιέσεων, προκειμένου να επανεγκαθιδρυθούν οι κατάλληλες δυναμικές εξισορρόπησης πραγμάτων. Το δυστύχημα είναι πως τούτη η αναπόδραστη (Πάντοτε!) επαναδιευθέτηση θα τελεσθεί στα πλαίσια πια της αισθητικής της φύσης -ας προσέχαμε, αν και όχι πάντα δυσάρεστη- που θα αναλάβει τα ηνία και έξω από τον ανθρώπινο έλεγχο, αφού αυτός έχει ήδη απολεσθεί.

Κάπου εδώ μέσα, εγώ κατανοώ πως βρίσκεται η πραγματική και θεμελιώδης αλήθεια της καταστροφής των ανθρώπινων οικονομιών και κοινωνιών.

Ας εξετάσουμε τώρα ένα δεύτερο ενδεχόμενο εξελίξεων, στο πλαίσιο της πιο πάνω κατάστασης. Εφόσον κάποιοι συνάψουν ξεχωριστές, από το σύνολο, συμβάσεις, προκειμένου να πετύχουν ιδιωτικά οφέλη (πέραν του γεγονότος πως -σύμφωνα με τα παραπάνω- θα διακυβεύσουν τη βιωσιμότητά του), εν τοιαύτη περιπτώσει θα θέσουν τον εαυτό τους εκτός ομάδας και συνεπώς κάτω από την συνεχόμενη, απειλή του Ισχυρού συμβαλλομένου. Για να διατηρήσουν λοιπόν κάποιο ποσοστό επιβίωσης, κάτω από μία τέτοια συνθήκη, θα πρέπει να είναι πρόθυμοι να απολέσουν «υλικό» από την προηγούμενα κατοχυρωμένη ελευθερία κινήσεων και επιλογών. Αυτό το τελευταίο βέβαια, δεν είναι απλή και ασφαλώς καθόλου εύκολη υπόθεση, διότι εγείρει τα ψυχικά αντανακλαστικά, τα οποία αιτούνται του ποσού ενεργείας που αποδόθηκε στο χώρο των βιοτικών αναγκών, με αποτέλεσμα να εκκολάπτονται αντισταθμιστικές ψυχοπαθολογίες, οι οποίες όμως δεν δύνανται να καλύψουν το κενό που έχει προκληθεί, παρά μονάχα προξενούν επίσχεση στη λειτουργία των μονάδων και συνεπώς των οικοσυστημάτων στα οποία αυτές εντάσσονται.

Σκόπιμο λοιπόν φαίνεται να προβούν τα άτομα στις κατάλληλες επιλογές, εκείνες που θα επαναφέρουν το οικοσύστημα σε κάποια ισορροπία, προκειμένου να εξασφαλιστεί ένας μίνιμουμ -τουλάχιστον- βαθμός ατομικής και συλλογικής αποτελεσματικότητας.

Τούτο λοιπόν δεν είναι μία προσφορά; Μία προσφορά όμως, που από τη στιγμή που ερείδεται σε μία διευρυμένη αντίληψη για την έννοια του εαυτού και των συμφερόντων του, παύει να είναι προσφορά, αλλά «αναγκαία επιλογή»; Δεν είναι μία παραίτηση από ένα κάποιο μυωπικό όφελος; δεν καταλήγει, δεν διαμορφώνει και δεν αναγνωρίζει απαρέγκλιτα και ακαταμάχητα το νοιάξιμο του άλλου; Όταν το εργασιακό οικοσύστημα καταφέρει να βγει σχετικά αλώβητο από την κρίση (και αμόλυντο) δεν θα επανεκκινήσει εκείνες τις λειτουργίες οι οποίες θα συνεισφέρουν στη βιωσιμότητα του; Ακόμη και τούτο δεν θα έχει εξυπηρετηθεί από μία τέτοια εξέλιξη πραγμάτων;

Έχοντας λοιπόν ο κάθε άνθρωπος έναν επεξεργασμένο χώρο αξιών (τον οποίο -ως οπλοστάσιό του- θέτει σε εντατική λειτουργία την κατάλληλη ώρα, την ώρα της κρίσης), δεν εξυπηρετεί, με την εξυπηρέτηση του άλλου, την ίδια του την ύπαρξη, χωρίς ασφαλώς να πάψει ν’ αναγνωρίζει τις ατομικές ιδιαιτερότητες στους τρόπους λειτουργίας και έκφρασης των ομοτέχνων του ή οποιουδήποτε άλλου;

Και θα κλείσω αυτό το παράδειγμα με μία τελευταία παρατήρηση, για την οποία κρίνω σκόπιμο να αναλογιστούμε πάνω σε αυτή, που αφορά στον βαθμό αναγκαιότητας κάποιων οικοσυστημάτων. Τι σημαίνει αυτό; Πως κάποια από αυτά είναι περισσότερο πρωτογενή, περισσότερο θεμελιώδη για την λειτουργία των άλλων, τα οποία έπονται αυτού. Είναι δηλαδή περισσότερο (ας το πούμε) «φυσικά». Χωρίς να είμαι κοινωνιολόγος, έχω καταλάβει πως στο καπιταλιστικό σύστημα και ειδικά στο εργασιακό πλαίσιο, την έμμισθη δηλαδή εργασία, την υπαλληλία, πρωταρχικός δανειστής (του σχετικού οικοσυστήματος) καθίσταται εκείνος ο οποίος επιβιώνει από το εργασιακό προϊόν που παράγει ο ίδιος. Δηλαδή ο υπάλληλος. Και τούτο για τον απλό λόγο πως δεν διαθέτει (υπό αυτές τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες) άλλη επιλογή. Μετατρέπεται δηλαδή σε φυσικό και αναγκαστικό σύμμαχο του «Εργοδότη». Όσο περισσότερο αυτός ο πρώτος αποστραγγίζεται, τόσο εξελίσσονται εκείνοι οι μηχανισμοί που θα οδηγήσουν σε σταδιακή εκμηδένιση και τον δεύτερο.

Ας περάσουμε τώρα σε ένα δεύτερο παράδειγμα, που άπτεται της μελέτης βιολογικών διεργασιών και της συμβολής της επιστήμης της βιολογίας στις αναλύσεις μας, σ’ ένα παράδειγμα, στο πλαίσιο του οποίου μελετάται η κατανάλωση ενέργειας από τον άνθρωπο, για να μπορεί να ζει, να λειτουργεί με επάρκεια  και ν’ αναπαράγεται. Όλοι γνωρίζουμε λίγο πολύ το είδος και την ποσότητα της τροφής που οφείλουμε να καταναλώνουμε. Εάν μας κάνουν δώρο μία τούρτα γενεθλίων και την καταβροχθίσουμε ολάκερη ή αν γενικότερα έχουμε εντάξει στο πλαίσιο των διατροφικών μας συμπεριφορών τέτοιου είδους υπερβολές, το απολύτως βέβαιο είναι πως αργά η γρήγορα θα νοσήσουμε. Και μόνο το γεγονός της ύπαρξης της διατροφικής διαταραχής, δηλαδή της κατανάλωσης ενεργείας πέρα από το επιθυμητό όριο και με ακατάλληλο τρόπο, συνιστά αιτία προβληματισμού, για τις ψυχικές ανάγκες οι οποίες στο πλαίσιο αυτής της διαταραχής, αποζητούν, εις μάτην, την αποκατάστασή τους.

Το ανθρώπινο σώμα δεν είναι κατασκευασμένο για να καταναλώνει οποιοδήποτε ποσό ή είδος τροφής, παρά μόνο πολύ συγκεκριμένα πράγματα και με κάποια σχετική τάξη ή αλλιώς κανονικότητα. Εάν συστηματικά παραγνωρίζουμε αυτή την πληροφορία, η βλάβη που θα προκληθεί δεν θα είναι μόνο σημαντική ή μη αναστρέψιμη, αλλά και θανατηφόρα.

Γενικότερα, τα πράγματα τα οποία χρειάζεται να καταναλώνουμε είναι πολύ λιγότερα, απ’ όσο φανταζόμαστε και με συγκεκριμένη αξία, εξυπηρετώντας καλά ορισμένες ανάγκες, η εκπλήρωση των οποίων δεν διαταράσσει την οικιακή οικονομία ή το σύστημα άντλησης πόρων του πλανήτη. Όλοι πλέον έχουμε μία κάποια επίγνωση πως το περιττό προκύπτει από τα πλήγματα που έχουν καταφερθεί στη διαπροσωπική συναλλαγή, αλλά και την ενδοπροσωπική επαφή, πράγμα το οποίο δεν είναι τυχαίο..., και πως όταν αυτές οι ανάγκες εκπληρωθούν σε ένα επίπεδο ικανοποιητικό, σταδιακά θα εξοβελίσουν τα άχρηστα υποκατάστατα στον κάδο ανακύκλωσης, ενώ παράλληλα θα εκσφενδονίσουν την ποιότητα ζωής στα υψηλότερα σημεία της κλίμακας. Και αυτό ασφαλώς θα γίνει αναπόφευκτο μιας και οι οικονομικοί καρκίνοι, που έχουν αποτελέσει τη συμφορά του πλανήτη, δεν θα έχουν πλέον λόγο ύπαρξης.

Το να μοιραστεί λοιπόν κάποιος ένα περιττό -όταν είναι τέτοιο- γι’ αυτόν αγαθό, μέσα σ’ ένα πλαίσιο όπου υφίστανται ελλείψεις, ακόμη και το να προσφέρει από το ίδιο του το «πιάτο», υφιστάμενος μία ελάχιστη και σχεδόν ανεπαίσθητη επίπτωση για τον εαυτό του (το αίσθημα της απωλείας είναι περισσότερο ψυχολογικής υφής και άπτεται της έννοιας του δυσλειτουργικού ναρκισσισμού, παρά αποτελεί πραγματικό γεγονός), συμβάλλει στην ανακύκλωση των στοιχείων της φύσης, τα οποία σε άλλη περίπτωση θα συσσωρευτούν, όπως η πλαστική ύλη στις χωματερές, για να μετατραπούν σε επιβλαβή, για το περιβάλλον, ρύπο. Εάν ρίξουμε μια ματιά σ’ ένα εγχειρίδιο βιολογίας, θα συναντήσουμε μέσα τον ορισμό πως ένα στοιχείο συνιστά ρύπο όχι βάσει της τοξικότητάς του, αλλά της συγκέντρωσής του σε μία περιοχή.

Για δεύτερη λοιπόν φορά συναντάμε μπροστά μας το θεωρητικό πλαίσιο που ανάγει την «Απώλεια...» σε διασφάλιση της «Ατομικής Σωτηρίας».

Αυτή ακριβώς η παραπάνω περίπτωση δεν είναι διαφορετική από άλλες, οι οποίες πραγματεύονται το θέμα της υποστήριξης ενός πλαισίου και ενός συστήματος αξιών, ακόμη και αν αυτό προκαλεί, έστω και βραχυπρόθεσμα, αναστάτωση και οδύνη. 
 
Οι άνθρωποι, είμαστε αναγκασμένοι συχνά να αντιμετωπίσουμε διλημματικές καταστάσεις. Αν θα πληρώσουμε χρέη που μπορούμε ν’ αποφύγουμε, αν θα συνάψουμε σχέσεις «παράνομες», αν θα προσφέρουμε την αλήθεια σε κάποιον ή θα προτιμήσουμε ν’ αποφύγουμε την πιθανά δυσάρεστη αντίδραση, με την καταφυγή στο ψέμα.

Προφανώς και δεν είναι δυνατόν να λέμε σε όλες τις περιπτώσεις την αλήθεια, αλλά ασφαλώς αυτές στις οποίες κάτι τέτοιο γίνεται αναγκαίο είναι πολύ περισσότερες απ’ όσο νομίζουμε, ενώ οι άλλες πολύ λιγότερες, ώστε η κατάχρηση του ψέματος να αναδεικνύει τη μειωμένη αυτοεκτίμηση και την αρνητική αυτοεικόνα. Όταν ένας άνθρωπος ψεύδεται ασύστολα, αυτό το κάνει επειδή έχει πειστεί πως δεν μπορεί να αντιμετωπίσει τα πρόσωπα στα οποία αισθάνεται πως πρέπει να «δώσει λόγο». Μάλιστα η σταθερή παραδοχή του κινείται στο πλαίσιο της επισήμανσης της αδυναμίας των άλλων προσώπων να κατανοήσουν τη θέση του και αυτός ο ισχυρισμός είναι μια πράξη «προβολής». Η πραγματικότητα έγκειται στο γεγονός πως αφενός δεν μπορεί να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, ήτοι να εξηγήσει τους λόγους των πράξεών του και στο μέλλον να δράσει επανορθωτικά, αφετέρου έχει πειστεί πως είναι ένα ανάξιο πλάσμα και ως τέτοιο δεν του αξίζει καμία ουσιαστική «τιμή», αλλά μόνο κάποιες μικρές ανταποδώσεις της ζωής, όταν αυτός κινείται στο χώρο της «παρανομίας».

Συναφές με τα παραπάνω είναι και το ζήτημα της εκκίνησης εκείνων των πραχτικών, οι οποίες θα συνεισφέρουν άλλοτε στην ενοχοποίηση και άλλοτε στην επίσχεση της εξέλιξης της διαπραγματευτικής ικανότητας των ανθρώπων. Όμως τι σημαίνουν όλα αυτά;

Μπορεί να μας φαίνεται δύσκολο να το φανταστούμε, αλλά όταν τα άτομα αντιμετωπίζουν διλημματικές καταστάσεις ηθικού τύπου, (είτε κάνουν λάθος είτε όχι, αυτό δεν μας αφορά καθόλου και κυρίως δεν μπορούμε να το κρίνουμε, καθώς είναι τμήμα του φαινομενολογικού χώρου καθενός), η συμβολή μας μπορεί να καταστεί τεράστια στην αποηθικοποίησή τους και τελικά τη διάπραξη εγκλήματος.

Οι άνθρωποι διαχειριζόμαστε ένα σύνολο ηθικών αντιλήψεων, οι οποίες οργανώνουν τη ζωή μας. Είναι τεράστιας σημασίας το γεγονός ότι έχουμε πεποίθηση σ’ αυτές και πολύ λιγότερο αφορά τον οποιοδήποτε το είδος αυτών, ασφαλώς για την περίπτωση που δεν καταστρατηγούν εξόφθαλμα τα δικαιώματα των άλλων.

Κάποτε μπορεί να βρεθούμε όλοι στο σταυροδρόμι να παραβιάσουμε τμήμα ή το σύνολο των αξιών μας και αυτό είναι πραγματικά μία πολύ δυσάρεστη κατάσταση. Είναι διαφορετικό πράγμα (και έξω από πλαίσια σχετικισμού) να επανεπεξεργαστεί κάποιος τις ηθικές του αντιλήψεις, για να προβεί σε σχετικές αναθεωρήσεις και διαφορετικό να τις καταστρατηγήσει. Στην τελευταία αυτή περίπτωση διαπράττεται ένα έγκλημα και ως εκ τούτου θα εγερθεί η συνακόλουθη ενοχή η οποία θα προξενήσει κάποτε και ανεπανόρθωτες βλάβες στον ψυχικό μηχανισμό, κατ’ επέκταση στην ενδοατομική, αλλά και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Εάν, από μεριάς μας, συνδράμουμε σε αυτή τη διαδικασία, αυτομάτως και απαρέγκλιτα καθιστάμεθα συνυπεύθυνοι στην τέλεση μίας παράνομης πράξης και με συνεπακόλουθο την έγερση της δικής μας ενοχής. Το έγκλημα εις βάρος του πρώτου προσώπου γίνεται και έγκλημα εις βάρος του δεύτερου και η συμφορά της ενοχής και των αντισταθμισμάτων, τα οποία ο εαυτός εγείρει και οργανώνει, εξαπολύουν τη νόσο μολυσματικά στο σύμπαν.

Όπως ακριβώς η συμβολή μας στην επίσχεση του συστήματος αξιών ενός ανθρώπου μπορεί να προξενήσει ανεπανόρθωτη συνολική βλάβη, έτσι ακριβώς η εσκεμμένη ολιγωρία μας να εξοφλήσουμε, επί παραδείγματι, τα χρέη μας, ενώ δεν ανήκουμε σε κάποια ομάδα με άτομα που χρήζουν ειδικής αρωγής, παραβιάζει τα όρια και τους νόμους που διέπουν μία διαπροσωπική σχέση, διαρρηγνύουν τους νόμους της θεμιτής έκφρασης «Ισχύος», και επαναλαμβάνουν νόρμες και μοτίβα ανημποριάς για τα πρόσωπα.

Όμως πέρα από αυτά, όταν κάποιος εκμεταλλεύεται έναν άνθρωπο, αυτομάτως του επικοινωνεί πως τον θεωρεί ένα ανάξιο ον και τελικά αυτός ο τελευταίος ως τέτοιος θα φερθεί, ακόμη και απέναντι στον πρώτο, ανταποκρινόμενος στις προσδοκίες του. Παράλληλα (ο πρώτος) προξενεί μία βίαιη έξοδο του ίδιου του τού εαυτού από το «μαντρί». Το οποίον:

Οι άνθρωποι έχουμε ανάγκη από ένα περιβάλλον που διέπεται από κανονικότητες, τάξη, προβλεψιμότητα και οργάνωση για να μπορέσουμε να ζήσουμε μέσα του. Όταν υποδαυλίζουμε τους θεμελιώδεις κανόνες οργάνωσης ενός συστήματος και ασφαλώς δεν τους αντικαθιστάμε με ένα βιώσιμο σύνολο νορμών, τότε αυτό που προκύπτει μοιάζει με τον εξοβελισμό μας από τον κόσμο και τον εξοστρακισμό μας σ’ ένα άπειρο και χωρίς όρια κενό.

Και τούτο γίνεται  μία πράξη αυτοδιωγμού από Την Παράδεισο...

...ώστε η ψυχική κόλαση θ’ ανοίξει σιγά σιγά τις πύλες της  για να μας γνέψει σ’ ένα κατευόδιο αναπότρεπτο, εάν δεν προβούμε άμεσα σε σχετικές επαναδιευθετήσεις.

Το ν’ αγαπάω έναν άνθρωπο συνεπάγεται το να επιθυμώ γι’ αυτόν να παραμένει ακέραιος και αλώβητος ψυχικά. Εάν ικανοποιήσω τη μικροαναγκούλα μου, εις βάρος της αυτοεκτίμησής του, τότε δεν νοιώθω αγάπη όχι μόνο γι’ αυτόν, αλλά και για κανέναν άλλον, καθόσον η αγάπη, όπως ισχυρίζεται και ο Erich Fromm (και ορθώς λέγει), δεν εκδηλώνεται επιλεκτικά.

Ο περιοδικός συνεπώς επαναπροσδιορισμός της σχέσης με τον άλλον ή με το άλλο αντικείμενο προϋποθέτει μία εποπτεία και μία υπευθυνότητα στον έλεγχο και την τακτοποίηση των συσχετισμών των εσωτερικών πραγμάτων. Έτσι η Ωριμότητα καθίσταται μία πραγματική, αλλά και μία δυναμική κατάσταση και όχι το φαντασιακό ενός κούφιου -στην καλύτερη περίπτωση- ή σαδιστικού -στην χειρότερη- «Υπερεγώ» που έρχεται να κάνει ακριβώς αυτό… Το ποιο;

…Να καταλάβει τον κενό χώρο που έχει μείνει αφρούρητος, μέσω της δημιουργίας υπερφίαλων επενδύσεων πάνω σε εξωτερικά σύμβολα, που κατοπινά θα ενδοβληθούν από το άτομο, στην προσπάθειά του να συλλέξει την αξία του, δυστυχώς όμως…

«σαν μπουκιά που του ‘χει κάτσει στο λαιμό…»

Η ωριμότητα, στο πλαίσιο των προηγούμενων όρων, είναι αναγκαία συνθήκη για τον προσδιορισμό της ταυτότητας του Εαυτού και της σχέσης αλληλεπίδρασης και προσφοράς με ό,τι φαινομενικά δεν είναι εαυτός.

Από αυτή την ωριμότητα θα ξεπηδήσει η διακριτή πλέον, η αποκλειστικά προσανατολισμένη προς ένα αντικείμενο, εθελοντική προσφορά. Από την εσωτερική θεμελίωση των πιο πάνω προδιαγραφών όχι μόνο θα γεννηθούν τα σχετικά κίνητρα, αλλά περαιτέρω θα εξελιχτεί η συναισθηματική σύνδεση του εθελοντή με τα αντικείμενα της «αγάπης» προκαλώντας παράλληλα επίσχεση στα ναρκισσιστικά κίνητρα ή τα υπολείμματα του κοινωνικού ρατσισμού, από τα οποία -κακά τα ψέματα- έχουμε μολυνθεί, μέσω διαγενεακών μηχανισμών μεταφοράς σφάλματος, λίγο πολύ οι περισσότεροι, αν όχι όλοι, ασφαλώς.

Υπάρχει ένα πράμα από το οποίο ο άνθρωπος δεν μπορεί να ξεφύγει. Ποιο είναι αυτό;. Η Ύπαρξή του. Αυτή είναι δεδομένη, αναπότρεπτη και Αξιωματική. Το να θέσει τον Εαυτό του σε Αυτοακύρωση και συνεπώς σε Ανυπαρξία είναι λογικώς αδύνατο και έχω μιλήσει σχετικά σε προηγούμενο κείμενο.  Όταν κάτι υφίσταται, δεν είναι εφικτό γι’ αυτό να περάσει στην αντίθετη κατάσταση. Στην ουσία, αυτό θα σήμαινε πως δεν υπήρξε ποτέ.

Το αναπόδραστο Χρέος του ανθρώπου (όλα τ' άλλα παράγονται από αυτό), το χρέος δηλαδή το οποίο συνεπάγεται η αναπόφευκτη Ελευθερία και Ελεύθερη Βούλησή Του (την οποία προσπαθεί, εις μάτην, να απολέσει), που τον καθιστά ικανό (είτε του αρέσει είτε όχι) για κάθε επιλογή (βαρύ το… δώρο;…), είναι να Νοηματοδοτήσει ο Ίδιος τη ζωή του και μέσω αυτής της νοηματοδότησης να επιφέρει τη Σωτηρία Του, από τα προμηθεϊκά δεσμά της άγνοιας και της φενάκης για τη λειτουργία του πραγματικού, το οποίο πραγματεύεται επάξια ο πλατωνικός μύθος του σπηλαίου.

Δεν ζούμε ! … Μόνον επιβιώνουμε μέσα σ’ έναν Ψευδοκόσμο. Έναν κόσμο σχιζοφρενικό και διά τούτο βραχύβιο. Έναν κόσμο που συμπεριφέρεται με έναν τρόπο ο οποίος παράγει προϊόντα που δεν διαφέρουν από το αντιληπτικό υλικό που λαμβάνει ένας ψυχωσικός, όταν κοιτάζει με τρόμο τα τέρατα να ξεπηδούν μέσα από την οθόνη της τηλεόρασης. Αυτός ο κόσμος των τεράτων δεν είναι πραγματικός, αλλά οι προβολές του εσωτερικού, απορριφθέντα εαυτού, που έχει περάσει στο στρατόπεδο και την υπηρεσία του κακού.

Αυτά τα κατεστραμμένα κομμάτια, έχοντας νομιμοποιηθεί, από τους κοινωνικούς και άλλους θεσμούς, οι οποίοι -κατά τ’ άλλα- φέρνουν στο φως ένα βαρύ και βαθύ υπαρξιακό σφάλμα, διαχειρίζονται τα πράγματα της ζωής σε τέτοιο βαθμό, ώστε να προκαλούν εκρήξεις εφήμερες και καταποντιζόμενες γεννήσεις.

Ο ψευδοκόσμος -χωρίς να παύει να αποτελεί επιλογή, γιατί και η σχιζοφρένεια είναι επιλογή, όσο ακραίο και αν ακούγεται αυτό- συνιστά προϊόν εκφυλισμού, γι’ αυτό και πάντα θα καταρρέει μέχρις ότου αποκατασταθεί μία βιώσιμη, δυναμική και ισορροπημένη αλληλουχία. Ο ψευδοκόσμος είναι ένας ιδιαίτερα βραχύβιος κόσμος και αποτελεί υλική πραγμάτωση ενός ολέθριου, άλογου και ασύμφορου φαντασιακού και διά τούτο διέπεται από συσχετισμούς πραγμάτων που δεν διαθέτουν μέσα τους "Λόγο", ή μάλλον διαθέτουν έναν υποκατάστατο "διαστροφικό λόγο". Ο ψευδοκόσμος συναντάται στα άκρα μιας κατανομής Gauss, αλλά δεν παύει ποτέ να αποτελεί, έστω και μικρό τμήμα του πραγματικού κόσμου, γιατί αυτός ο τελευταίος τα 'χει όλα μέσα του, για να μπορεί και να προσδιοριστεί, μέσω της πλουραλιστικής έκφρασης και για κανέναν άλλο λόγο. Βάσει αυτής της λογικής, οι αξιολογικές κρίσεις δεν έχουν κανέναν ουσιώδη λόγο ύπαρξης, μόνο συνιστούν αντισταθμιστικές θεωρήσεις ζωής και επί της ουσίας τμήμα του ψευδοκόσμου, διάφορες από το "έλλογο" συναίσθημα, γι' αυτό και εξίσου προβληματικές.

Το να υποστηρίζει κάποιος υλικά και ψυχικά τους πακιστανούς, τους μαύρους, τους ανάπηρους τους «εγκληματίες…» ή τους τρανσέξουαλ… παρέχει μία πολυσημία, για τους λόγους που αυτό γίνεται και αποτελεί τακτική, ανάλογη του φαινομενολογικού κόσμου που φέρει μέσα του ο εθελοντής.

Ένας άνθρωπος που υιοθετεί πραχτικές φιλανθρωπίας μπορεί να επιδιώκει να θεραπεύσει τον ίδιο ή απλά και μόνο να ξεράσει από μέσα του τη βρώμα και τη σιχασιά που νοιώθει, για κάποιες πλευρές του εαυτού του (οι οποίες έχουν εξοστρακιστεί στο χώρο της απόρριψης ή το χώρο του κακού) πετώντας τα σαν δηλητηριώδη κομμάτια και εναποθέτοντάς τα στο εσωτερικό ενός ευάλωτου πληθυσμού.

Ταυτόχρονα δε και να αρνηθεί στην ηθική και πάντα αυστηρή πλευρά της συνείδησής του, την βδελυγμία που νοιώθει γι’ αυτούς.  Σε αυτούς τους ανθρώπους, μία εσωτερική φωνή εκδηλώνει πάντα, με τρόπο καταναγκαστικό και συστηματικό, μια ανυπέρβλητη επίκριση, ταυτόχρονα δε διατάσσει και απαιτεί από αυτούς να είναι ηθικοί, «ωραίοι», αγνοί, αμόλυντοι και νόμιμοι. Τούτοι δε, αγαπούν το ωραίο, λιγότερο επειδή κατανοούν ποια είναι η πραγματική του αξία, αλλά πιότερο ως θεραπεία της εσωτερικά βιούμενης αυτοαπέχθειας.

Και όλο τούτο το συναίσθημα διαγράφεται στη συμπεριφορά τους προς τον ατυχούντα, όταν του μιλάνε, όταν του απευθύνουν τον λόγο ή όταν τον ακούνε σαν να επρόκειτο για ένα μικρό, κακομαθημένο, κατώτερο και χαζό παιδί και όχι σαν ένα πλάσμα με δική του κουλτούρα, με δικές του πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, με ανάγκες ψυχικής και σωματικής επιβίωσης… ως άνθρωπο ισότιμο με αυτούς, από τον οποίο έχουν να πάρουν και να ωφεληθούν πολλά. Διότι τον έχουν εκ προοιμίου απορρίψει και πολιτογραφήσει στη χώρα του κατώτερου και του δυσπροσαρμοστικού.

Η συμπεριφορά εν προκειμένω, μπορεί να λάβει τη μορφή μιας απροκάλυπτης, βασανιστικής για τον άλλον και ανεπιθύμητης ελεημοσύνης και φιλανθρωπίας.

Η επιδίωξη της εθελοντικής προσφοράς δεν μπορεί να γίνεται με όποιον τρόπο, αλλά μόνο με τρόπο κατάλληλο, αναγνώσιμο από τον άλλον και υπό την προϋπόθεση πως έχει αναγνωρίσει αυτή του την ανάγκη και έχει ζητήσει μία σχετική συνδρομή.

Συνιστά «Ύβρη» το να επιθυμούμε τη σωτηρία κάποιου, στο πλαίσιο των δικών μας θεωρήσεων για τη ζωή, όταν ο άλλος άνθρωπος επιδιώκει να διάγει έναν βίο, μέσα από διαφορετικές επιλογές, στα μάτια μας ίσως και αυτοκαταστροφικές.

Ο μοναδικός που είναι Υπεύθυνος και αρμόδιος για τη σωτηρία του είναι ακριβώς εκείνος που φέρει αυτή την ανάγκη και καμία παρείσφρηση δεν μπορεί να διαθέσει την ελάχιστη νομιμοποίηση, αν δεν μας έχει γίνει η τιμή να προσκληθούμε σε αυτό. Διότι τούτη η πραχτική περιστέλλει το θεμελιώδες και αδιαπραγμάτευτο δικαίωμα και υποχρέωση καθενός, που συνίσταται στην ελευθερία του να γίνει αυτό το οποίο αντέχει και επιθυμεί, ακόμη και αν αυτό σταδιακά θα οδηγήσει στην στην συντόμευση της ζωής του. Φαντάζεται κανείς πως η ζωή είναι σημαντικότερη του θανάτου; Το να επιλέξει ένας άνθρωπος έναν τρόπο ζωής, ο οποίος στα μάτια μας φαντάζει και εν τέλει είναι ατελέσφορος, αυτό δεν συνεπάγεται αυτομάτως την "Επιβολή" εξωτερικών αντισταθμισμάτων και τούτη είναι διάφορη κατάσταση από την εκδήλωση μίας απεγνωσμένης κραυγής (και κλίσης για βοήθεια) αυτού που αποπειράται τη φυγή απ' τη ζωή.

Κάθε ανταγωνιστική στο παραπάνω αντιμετώπιση, αποδεικνύει την μυωπική συμπεριφορά μίας ναρκισσιστικής κακόηθους οντότητας και ενός προσώπου, το οποίο έχει βασανιστικά αυτοαπορριφθεί, ώστε πλέον να εκδηλώνει την προκύπτουσα επιθετικότητα του τύπου…

«είσαι βδελυρός και πρέπει να σε σώσω…»

εναντίον εύκολων στόχων και με την μαζοχιστική υποταγή του αδυνάμου στο πλαίσιο των σαδιστικών του αναγκών.

Όμως πέραν των ακριβώς παραπάνω, υφίσταται και μία ανάγκη σεβασμού κάποιων όρων που προωθούν μία εξωτερική λειτουργικότητα της ζωής.

Όταν δίνουμε χρήματα σε ένα παιδί εγκαταλειμμένο, θύμα της εργασιακής εκμετάλλευσης, της παραμέλησης, ακόμη και της σωματεμπορίας, συνεισφέρουμε στη διατήρηση αυτών των όρων της επιβίωσής του.

Όταν προσφέρουμε ανακούφιση σε μία κοινωνική παθογένεια, για την οποία θα όφειλε να υπάρχει κρατική πρόνοια, χωρίς όμως να έχουμε προχωρήσει σε πρόβλεψη για τη θεραπεία των σχετικών γενεσιουργών αιτιών, στην πραγματικότητα διασφαλίζουμε τη διαιώνιση του προβλήματος.

Όταν δεν έχουμε πραγματική επίγνωση των αναγκών μας και κινούμαστε στα τυφλά, καθώς προβαίνουμε σε εθελοντικές δράσεις, ώστε να στέλνουμε πίσω στο ίδρυμα (μετά από ένα χρόνο) παιδιά, των οποίων υπήρξαμε ανάδοχοι γονείς, τότε συνεισφέρουμε στην προϋπάρχουσα ζημιά αντί να την θεραπεύουμε.

Σαν υιοθετημένους σκύλους, που μας έγιναν βάρος και μετά από λίγο τους εγκαταλείπουμε στο δρόμο...

Κάποτε, η φίλη μου η Αλέκα μου δήλωσε, με απόλυτη σιγουριά:

«Ελένη, αν ήταν δικό σου το παιδί θα το επέστρεφες πίσω;… Όταν αποφασίσεις και προβείς στην αναδοχή ενός παιδιού, ό,τι και να προκύψει πως είναι αυτό, είναι δικό σου πια παιδί!»


Οι εθελοντικές δράσεις λοιπόν…
…χρήζουν παραμετροποίησης πλαισίου, ώστε να μην καταστούν, από σωτηρία για τους άλλους, σε μεγαλύτερη συμφορά ή σε ανηλεή και καμουφλαρισμένο τραμπουκισμό.

…χρήζουν αυτοεκτίμησης, ώστε να μην μετατραπούν σε όχημα της εξυπηρέτησης ιδιοτελών αναγκών,

…χρήζουν αυτεπίγνωσης, ώστε να εξαπλώσουν την πιο θεμελιώδη αλήθεια που οδηγεί στη νοηματοδότηση και συνακόλουθα τη δικαίωση της ύπαρξης και η οποία εξυπηρετείται από τις παραδοχές πως…
         για να κερδίσουμε, είναι αναγκαίο να παραιτηθούμε κάποιων βραχυπρόθεσμων ωφελειών,
         για να επιβιώσουμε, πρέπει ν’ αποκαλύψουμε έναν συλλογικότερο εαυτό και
         για να κάνουμε όλα τα παραπάνω θα χρειαστεί να εφεύρουμε τον τρόπο, με τον οποίο θα 
         αποτινάξουμε το ναρκισσιστικό εγώ

ήτοι,

«για νά ‘βρεις τον εαυτό σου… πρέπει πρώτα να τον απολέσεις…»

Καλό σας βράδυ
© 2014 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

Τετάρτη 3 Σεπτεμβρίου 2014

ESCAPEE

(ή αλλιώς… ΔΙΑΦΥΓΗ απ’ την …«Κτίση»… του ΠραΓΜατιΚού…)

 
 
Μερικές φορές αναρωτιέμαι …

Πως μπορεί να είναι κάτι τόσο! αφανώς Όμορφο… ή απλά… τόσο! Όμορφο..
 
Ο Glenn Gould είναι, κατά την ταπεινή μου γνώμη, ένας εξαίσιος πιανίστας και αυτή του η αριστουργηματικότητα δεν αφορά στην απλή, παραταχτική, συμβατική σύνδεση του με το μουσικό όργανο και το έργο τέχνης…. Αλλά με τον τρόπο που αγκαλιάζει,  που ψηλαφεί, που εισδύει, που σαγηνεύει τη μουσική εκτοξεύοντας την πέρα και πάνω, ακόμη και από το ίδιο της το ύψος… Κάνοντας την «πλήρωμα» δικό του, εσωτερικό του αντικείμενο και ουσία που χτίζει το ατέρμονα διευρυνόμενο «έσω» του… Και κάνοντας τον εαυτό του εραστή, πατέρα και ποιητή σ’ ένα σωματικό και ψυχικό αγκάλιασμα του κάλους της, που τον καθιστά  ένα πράμα με το έργο τέχνης και μία παραπάνω έκφρασή αυτού.

            Όταν μιλάει κανείς για τον Glenn Gould, αδυνατεί να περιγράψει ή ν’ αξιολογήσει… Παρά μόνο να κάμει ποίηση, ακόμη και όταν, στο εγχείρημα του αυτό, αποδείχνεται λειψός…

            Και εδώ μέσα, ακριβώς μέσα σ’ αυτή την ποίηση, σ’ αυτή την ψυχική θέση συναντιέται η ουσία, το εξαίσια αρωματικό γιοματάρι της ανθρώπινης μετοχής και κατάφασης, του ανθρώπινου «ΝΑΙ», που το κείμενο αυτό φιλοδοξεί σήμερα -λαθραία- να επικοινωνήσει..

            Escapee! Διαφυγή! Από τι;
           
            Τι είναι αυτό, από το οποίο «Ο Άλλος» προσπαθεί επίμονα και σταθερά να ξεγλιστρήσει;…επιστρατεύοντας κάθε μέσο και όργανο που δύναται να διαθέσει και «χαλκεύοντας» ασύνειδα όλη του τη μαεστρία στην εκπλήρωση μιας τέτοιας αποκήρυξης, και την πραγμάτωση μιας κραυγάζουσας και ηρωικής εξόδου από την επιταγή του πραγματικού και την απαίτηση της ζωής;

Μία κάποια προβληματική, όπως πάντα συνηθίζω να επισημαίνω, υποδείχνει με το δάχτυλο, το μέγεθος μίας εσωτερικής συρρίκνωσης, που αντιστρατεύεται την έξοδο από το «μαντρί», ενώ κάλλιστα υπαγορεύει την παλινδρομική υπαναχώρηση στον παιδικό θώκο της ανημποριάς και ο οποίος εκφέρεται έως και ως μία βίαιη απόδραση από τα πράγματα, τα καθήκοντα, τις συναισθηματικές συναλλαγές και της ανάγκες της ενήλικης ζωής.
 
            Πως ακριβώς όμως υλοποιείται αυτή η εκφορά; ποια είναι δηλαδή η συμπεριφοριστική απόδοση αυτής της αυτoεκτόπισης και που εντοπίζεται η πηγή αυτής της εσωτερικής συρρίκνωσης; Ποια είναι η φύση αυτού τoυ αιτιακού παράγοντα, τα υλικά από τα οποία κατασκευάστηκε και πως τελεσιδικεί αυτός ο παράγοντας, καθώς συναρμολογείται και απολήγει στα εκφέροντα μέσα της διαφυγής;

            Πλείστες φορές, στο παρελθόν, έχω άλλοτε κρούσει και άλλοτε ερμηνεύσει διεξοδικότερα αυτό ακριβώς το θέμα της «διαφυγής». Θα κάνω μία ακόμη απόπειρα, στην προσπάθεια μου να ολοκληρώσω σταδιακά τον «πίνακα» της καταναγκαστικής φυγής προσθέτοντας στοιχεία στην παράμετρο, στην οποία έχω πολλάκις αναφερθεί και που τώρα θα ήθελα να τιτλοφορήσω, για ν’ αναδείξω μια συγκεκριμένη διάσταση αυτής, ως :

            Το «Γονεϊκό Μεγαλείο» :
           
            Δεν δύναμαι να ξεκινήσω, επί του παρόντος, από το «καλό και κακό» αντικείμενο της Melanie Klein και ούτε και κρίνεται άλλωστε σκόπιμο να κάνει κανείς τα ερμηνευτικά περάσματά του από τα «τόσο πίσω». Το μόνο που έχω να επισημάνω είναι ότι η οικοδόμηση του ψυχικού μηχανισμού ξεκινάει από τη βρεφική ηλικία, στην οποία άλλωστε συνεισφέρουν προγεννητικοί παράγοντες, που αναδείχνουν εξίσου μία ορισμένη ιδιοσυγκρασία και η οποία επίσης συμμετέχει σ’ έναν πολυπαραγοντικό σχεδιασμό της εκάστοτε ψυχικής δομής.

            Τι εννοείται λοιπόν, εν προκειμένω, όταν γίνεται αναφορά στην έννοια «Γονεϊκό Μεγαλείο»; Αυτό στο οποίο αναφέρεται (μεταφορικά ασφαλώς) είναι σε μία αδιέξοδη (για το παιδί) και «υπερέχουσα» γονεϊκή συμπεριφορά, που όμως παραμένει ασυντόνιστη στο εσωτερικό της (μεταξύ δηλαδή των δύο κηδεμόνων), πράγμα το οποίο εννοεί την Υπερεμπλοκή του Ενός κηδεμόνα με παράλληλη, κάποιου τύπου, απόσυρση του δεύτερου. Στην πραγματικότητα, αυτό που εννοώ είναι ότι δεν υφίσταται κάποιο αντιστάθμισμα ή κάποιο εμπόδιο σε μία διαδικασία αφομοίωσης, συγχώνευσης ή υπερταύτισης με τον έναν από τους δύο κηδεμόνες, ο οποίος εννοεί να καταλαμβάνει, μ’ έναν πλέον «δυναμικό» τρόπο και σε μεγάλη έκταση, τον εσωτερικό χώρο του παιδιού του αναχαιτίζοντας τις αναπτυξιακές δυνάμεις του «εγώ», εκτοπίζοντας τις, ακόμα και συρρικνώνοντάς τις οδηγώντας τις ενίοτε και στον ευνουχισμό.

            Τα άκρα πάνε παρέα. Αυτό το έχουμε ξαναπεί άλλωστε και σημαίνει ότι, κατά τα φαινόμενα, μιας κάποιας θέσης άνθρωποι, με υπερβολικά και μάλλον δεσποτικά στοιχεία στην ψυχική τους δομή, επιβιώνουν συναναστρεφόμενοι και συγχρωτιζόμενοι με υποκείμενες σε αυτούς «έτερες ψυχές». Καθώς δηλαδή υπολείπεται ο ένας, αναπληρώνει ο άλλος. Στην ψυχαναλυτική θεωρία, οι θέσεις περί σαδομαζοχισμού μπορούν, μέχρις ενός σημείου, να δώσουν κάποιες εξηγήσεις. Αυτό που εγώ περισσότερο επισημαίνω είναι ότι οι αυταρχικές, υπερδραστήριες και πειθαρχημένες δομές μπορούν να επιβιώσουν μόνο κατά τη συναναστροφή τους με περισσότερο άτονες, υπολειπόμενες, ή εξαρτημένες και υποταχτικές οντότητες, καθόσον οι άνθρωποι, που έχουν σαφή προσανατολισμό προς το «μέσον» ή τη λεγόμενη «χρυσή τομή», θα λειτουργούσαν απορριπτικά, ενώ οι όμοιοι ως αντιύλη εξαϋλωτική. Βέβαια οι πιο πάνω διαφορές, οι αναφερόμενες στα άκρα, όπως έχω πολλάκις υπογραμμίσει, είναι μορφολογικού τύπου, εξωτερικού χαρακτήρα δηλαδή, αφού το κυρίαρχο στοιχείο της εσωτερικής ανελαστικότητας και παρεκτροπής (με ό,τι σημαίνουν ή συνεπάγονται τούτα, σύμφωνα με τις προηγούμενες αναλύσεις μου…) είναι ολότελα κοινό.

            Το ακριβώς παραπάνω μας παρέχει τουλάχιστον μια κάποια υποψία για τη φύση της σχέσης κάποιων συζύγων, η οποία συναρμολογείται από τις μεταξύ τους εξωτερικές αντιφάσεις ζωής. Τα τέκνα λοιπόν, που μεγαλώνουν κάτω από μια τέτοια σκέπη, δύνανται ν’ αναπτύξουν περισσότερο ή λιγότερο σοβαρά παθολογικά στοιχεία, ανάλογα της ποιότητας, του μεγέθους, του «φύλλου» του εκτρεπόμενου γονεϊκού ρόλου και των σχετικών αντισταθμισμάτων.
 
Σε κάποιες οικογένειες τα κυρίαρχα αυταρχικά στοιχεία (της αδύναμης, κατά τ’ άλλα, ψυχικής θέσης) εκπηγάζουν από τη «Μητέρα», δομημένα και σφιχτοδεμένα, κάποτε, μαζί μ’ ένα παράλογο είδος λανθάνοντα τρόμου, ο οποίος κάνει ευθεία αναφορά στη δύναμη του πεπρωμένου, του αναπόδραστου (πράγμα που όπως έχω και άλλοτε πει συνιστά την ακραιφνή ψυχική, μαζοχιστική θέση του σαδιστή). Άλλοτε πάλι τα στοιχεία επιβολής συνδέονται με μία σοβαρή εσωτερική ελλειμματικότητα, βουλιμικού τύπου και έναν σημαντικό ψυχοπαθολογικό ναρκισσισμό, που εννοεί και πάντοτε αποπειράται να «καταβροχθίζει» άπαντες γύρω του, σε πραγματικό χώρο και χρόνο, αλλά και συμβολικά μέσα από την ναρκισσιστική απόληξη αυτής της ελλειμματικότητας, πραξιακού τύπου και σύμφωνη με τις συλλεγείσες, στην πορεία της ζωής, αναπαραστάσεις καθενός. Όλα τούτα τα στοιχεία φαίνονται, σύνηθα, να συναρμόζονται  με την ενοχή (προϊόν της ευνουχισμένης αυτοεικόνας του κηδεμόνα) και το σχετικό αυτομίσος, (που εκβάλλει κατευθείαν πάνω στον όποιον άλλον...), επιπλέον δε, φιλτράρονται και εκρέουν μέσα από ένα κανάλι, τα υλικά του οποίου συστήνουν ένα κράμα από στοιχεία απορριπτικά, αλλά ταυτόχρονα και (υπερ)προστατευτικά, ακόμα και (κάποτε και ευτυχώς) τρυφερά. Φαντάζεστε ότι οι δεσποτικοί γονείς δεν «καλοχαϊδεύουν» ποτέ τα παιδιά τους; Ο Adler έχει ήδη προβεί στην κατάδειξη των συναισθηματικών πλεονεκτημάτων που καρπούται το πρωτότοκο, εξίσου και το «στερνοπούλι»... Εξάλλου, τα «δύσκολα» παιδιά επίσης τείνουν να ελκύουν τη προσοχή και το ενδιαφέρον των γονέων πάνω τους. Κατόπιν όλων τούτων λοιπόν, προκύπτει πως τα στοιχεία της «καλοσύνης», στα οποία θα επιτραπεί η καλλιέργεια και άλλοτε η είσοδος από αλλότριες συναισθηματικές πηγές, θα αποδώσουν «λογιστικά» και ασφαλώς ποιοτικά,  στον ψυχισμό του τέκνου κατοπινά.

            Για να γίνω πιο σαφής και να ολοκληρώσω εξάλλου επί των ακριβώς πιο πάνω, οι χειρισμοί της μητέρας, όταν αυτή καταλήγει να έχει τον πρώτο ή τον κυρίαρχο λόγο μέσα στην οικογένεια, σε συνδυασμό με τα στοιχεία της τρυφερότητας, που η ίδια θα επιτρέψει να παρεισφρήσουν στη μεταξύ αυτής και του παιδιού της σχέσης, θα εισαγάγουν την καλλιέργεια των αναπαραστάσεων, που θα διαμορφώσουν τα στοιχεία της κατοπινής ανθρωπιάς. Επιπλέον, επειδή τα πλείστα συναισθηματικά χρέη έχουν καταλήξει να απορρέουν από την ίδια, η αδυναμία εκπλήρωσης αυτού του ρόλου φαίνεται πως δύναται να εκτρέψει τη διαδρομή του παιδιού εκβάλλοντας την στις πύλες του ατελέσφορου συναισθήματος που αφορά: στον ψυχωτισμό, την υστερία, την εξάρτηση και την επίσχεση δόμησης ολοκληρωμένης και επαρκούς αυτοεικόνας, την εκφραστική αδυναμία, την παλινδρόμηση, την καταχρηστική, καταναγκαστική και μάλλον μαζοχιστική εκπλήρωση των αιτημάτων του ψυχικού μηχανισμού.

            Στην περίπτωση τώρα που ο πατρικός «λόγος» ή ο «λόγος» εν γένει και σωστότερα (αν και στερεοτυπικά και διαγενεακά έτεινε να εκπορεύεται από τον πατέρα, τουλάχιστον στο παρελθόν) τίθεται ελλειμματικός και άλλοτε ακατάλληλος ή ακόμα και αποκρουστικός, χωρίς να παρέχει κάποια όρια ασφαλείας ή γραμμές προσανατολισμού, μέσα σ’ ένα εκφραστικό και δημοκρατικό πλαίσιο θέρμης και τρυφερότητας, τότε ο κόσμος του παιδιού καταπίπτει αδήριτος μπροστά στα μάτια του και απλώνεται εμπρός του άπειρος, απροσδιόριστος, ανεξήγητος και ασύνορος. Κάθε προσπάθεια ερμηνείας του ξερνάει, μέσα απ’ το «βλαστό», το τσάκισμα πάνω στα τείχη ενός σοβαρότατου ελλειμματικού διαχειριστικού, ενώ ακόμη περισσότερο τη διαφυγή, το ξεγλίστρημα από τον ανεξερεύνητο, ανάρμοστο και επίφοβο κόσμο της πατρικής ανεπάρκειας, ίσως και της εσωτερικής της διαστροφής. Έτσι ο κόσμος γύρω συμβολοποιείται σε μία ενδοβλημένη εικόνα ενός «πατρικού, ακατάληπτου και ατέρμονου» ή και ενός «πατρικού ειδεχθούς», που δρα επιμολυντικά σ’ όλο τον ψυχισμό.
 

Κάποιες φορές μπορεί ν’ ακούσει κανείς και τη βροντώδη του κραυγή...

“Πατέρα.... ! Δώσ’ μου έναν κόσμο να δράσω... Δώσ’ μου εσένα...! Ειδάλλως... σκότωσέ με...”

            Το πρόβλημα λοιπόν οικοδομείται σταδιακά, καθώς οι εξωγενείς μηχανισμοί ταύτισης και εμπέδωσης μίας διαλεκτικής φωνής είναι, αν όχι κομματιασμένοι, σίγουρα αποδιοργανωμένοι, ενώ παράλληλα ο ψυχικός μηχανισμός του παιδιού μαθητεύει υπό την σπάθη μιας λογικής ακραία συναισθηματικής, (που αναπαράγει η μητέρα) που μέσα της φέρει τη σκληρότητα, την οποία ξερνάει ένα πανάρχαιο, υστερικό  της κλάμα. Η λογική της πειθαρχίας,  της συμμόρφωσης και της κατάπνιξης των αυτονομίστικων τάσεων της libido. Η λογική της συναισθηματικής αποστασιοποίησης από το άμοιρο τέκνο, αλλά ταυτόχρονα και του προστατευτισμού κάτω από τη σκέπη μιας τεράστιας φτερούγας. Η λογική της εύρεσης λύσης έξω από το νου και την καρδιά του ενδιαφερομένου, έξω από τις αναλύσεις, τις ενοράσεις και εγκρίσεις του «εγώ» του, αλλά υπό τον φόβο του «καταπέλτη» των εξωτερικά οδηγούμενων και ανεξέλεγκτων γεγονότων. Και όχι μόνο… Η λογική της «μη λογικής», του αδιέξοδου κόσμου, της αναπόδραστης συμφοράς και της τιμωρίας.

«…Η λογική του «Εξωτερικού Κακού» και του «Πεπρωμένου. Της Φυγής από τις Θλίψεις της ζωής…»

            Μετά απ’ όλα αυτά, είμαστε σε θέση να κατανοήσουμε ότι η απώλεια του κόσμου, δηλαδή η έλλειψη ταύτισης με κάτι θετικό, δημιουργικό εξελικτικό, που μέσα του φέρει την ποικιλία ενός πολύσημου, ενός πλουραλιστικού συστήματος, αναπληρώνεται από την απόδραση σ’ έναν ακραιφνή, παιδικότροπο ιδεαλισμό και μία φαντασίωση μεγαλείου και έκφρασης, που στόχο τους έχουν να θανατώσουνε τη θλίψη του εσωτερικού ελλείμματος. Και αυτή ακριβώς η απώλεια συμπληρώνεται από τις φαντασιωτικές υπερβάσεις ενός, αλλεπάλληλα σφυροκοπημένου, από τη μητέρα, «εγώ», η οποία ταυτόχρονα απέτυχε στο να διδάξει την επικοινωνία του θετικού συναισθήματος, καθόσον πρώτα απέτυχε στο να το αναγείρει, κατά τη διάνοιξη των περασμάτων της κοινής, μεταξύ της ίδιας και του βλαστού της, πια ζωής.

             Πώς να ξαποστάσει έτσι ένας άνθρωπος; πώς να απαντήσει στις εσωτερικές ανάγκες του; πώς να διεκδικήσει τη ζωή και τα νοήματά του μέσα της, πώς να ορίσει και να διευθετήσει το χώρο που του ανήκει μέσα σ’ αυτόν τον κόσμο;…
Πως να μην αναζητήσει (Υστερικά! ;...) τη Φυγή; ...από την διαπροσωπική και διαφυλική επικοινωνία; από την αναζήτηση του προσωπικού γούστου, το οποίο αγγίζει το επάγγελμα, τα ενδιαφέροντα και τις άπειρες επιλογές και εναλλαχτικές της ζωής;...
Και ακόμη περισσότερο, πως να μην πέσει θύμα της παλίνδρομης κίνησης, αφού η παιδική «ανημποριά» κατοχυρώνει το απωλεσθέν μεγαλείο και τη φυγή από τα χρέη, δικαιολογώντας -στα μάτια των άλλων- την απουσία απαντητικότητας σε μια ζωή, που δεν παύει ποτέ μα ποτέ «να υποδείχνει με το δάχτυλο τα χρέη»;
΄
…καθώς άδει και ο καλλιτέχνης...

«...βλέπω... να με κυνηγά η ζωή και να...τρέχω.....μα δεν είν’ αρκετά τα βήματά μου...»1

Μα ας μην σκιαζόμαστε...
Καθόλου!

Γιατί, μη φαντάζεστε ότι αυτή η πιο πάνω αναφερθείσα φαντασίωση διαθέτει υποχρεωτικά και μόνο τη λειτουργία της φυγής. Η διάστασή της δεν είναι μονοσήμαντη, δεν είναι μονολιθική. Καθόσον επιδικώκει κάλλιστα την επιστροφή στην πατρίδα, στον εαυτό, τη σωτηρία μέσα απ' αυτόν και την οικειότητα και θαλπωρή ενός «καταδεχτικού και προσωπικού οίκου», το «ταξίδι» της επιστροφής οργανώνεται και τακτοποιείται κάποτε μέσα από την ολότελα ευπρόσδεκτη ερωτική συναλλαγή.

          Εξάλλου, όλα τούτα, που στα κείμενά μας πάντα περιγράφουμε, δεν αποτελούν σύνηθα μία ακραιφνή, μία καθαρόαιμη ψυχική εκδήλωση ενός ανθρώπου, μιας και οι περισσότεροι από 'μας λειτουργούμε σε ένα πλουραλιστικό και πολύπλοκο επίπεδο, όπου μέσα του φέρει περισσότερες διαστάσεις, όλες τους αξιαγάπητες (όπως τα τέκνα, που αγαπιούνται όλα από τη μάνα τους) εξίσου και τη δράση των προσωπικών δαιμόνων μας, που πάντα καλούμαστε, κάπου, κάπως, να δαμάζουμε... Όπως ο οργανισμός που σπεύδει πράττοντας το χρέος του, να ελέγχει τα συνεχώς αναγεννώμενα καρκινικά κύτταρα.  Και σ' αυτή τη μάχη, της... προσωπικής «εξέλιξης», βρίσκεται και η γοητεία της ζωής.
 
Άλλωστε, ένα κάποιο έλλειμμα -ή μια θελκτική και χαριτωμένη ανεπάρκεια στην ωριμότητα- είναι κουρνιασμένο στα «μέσα» πολλών από μας. Και αν επιτρέψουμε στο ένστικτο να μας κάνει μία έκπληξη, θα το συλλάβουμε να ραχατεύει νωχελικά και κουλουριασμένο πάνω στα σωθικά μας. Αυτή είναι έτσι και αλλιώς και η πάγκαλος γοητεία του κρυμμένου παιδιού, του χοροπηδηχτού πουλαριού, που στις ολόλαμπρες εκφάνσεις του, φεγγοβολάει «ολογέλαστα» και αστραποβόλα το θαύμα της παιδικής δημιουργίας και παρρησίας.

Ας υπενθυμίσω λοιπόν…
«Οι εξελίξεις προέρχονται από τη δημιουργική αξιοποίηση του προβλήματος»

Σας φιλώ,
© 2013 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

1Goin' Through - Τα Βήματά μου

Κυριακή 20 Ιουλίου 2014

ΤΟ ΣΥΜΠΑΝ ΣΥΝΩΜΟΤΕΙ…



(και ο αποφθεγματικός λόγος)


Η αλήθεια είναι πως ούτε η ίδια έχω ανακαλύψει κάποια ιδιαίτερη χρησιμότητα, στην ευρεία χρήση του αποφθεγματικού λόγου:

¨Η για ν’ ακριβολογήσω…

Εξαρτάται από το συγκείμενο. Τι σημαίνει αυτό; Πως είναι άλλο πράμα να κάνεις μία κουβέντα, παρέα μ’ ένα φίλο, η οποία «ανθίζει» σιγά σιγά, εν είδει μίας κοινής ψυχικής αποκάλυψης και εκεί κάπου ν’ ανακαλέσεις ένα στίχο από ένα ποίημα, μία ρήση από μια μυθοπλασία ή ένα φιλοσοφικό απόσταγμα και άλλο πράμα να την τυπώσεις πάνω σε μια εικόνα παρωχημένης αισθητικής και να την περιφέρεις, σαν έκθεμα, παντού.

Κάποτε καθόμουν με τον φίλο μου τον Γ. και συζητάγαμε ήσυχα και αβίαστα, γύρω από τα ζητήματα της «Δέσμευσης», η οποία συνιστά τη βάση της ψυχικής αυτοϊασης, στη δική μου ψυχολογική θεωρία (http://psychofil.blogspot.gr/2012/06/2.html).

Και με την εννοιολόγηση αυτή, υπονοείται η πρώτη και αναπόδραστη, έως και δογματικά (θα τολμήσω να πω) καθορισμένη, ηθική υποχρέωση του «Υποκειμένου», απέναντι στην ίδια του την ύπαρξη. Υποχρέωση, η οποία, στο βαθμό που εκπληρώνεται, ξεδιπλώνει την υποχρέωση απέναντι στο «Αντικείμενο»…

Κάπου τότε ανακάλεσα, όχι τον ποιητή, ή τις «λέξεις» του, αλλά πιθανά αυτό που είχε νοιώσει και ο ίδιος, όταν χάραζε στο χαρτί…

«…θέλει τόλμη και αρετή η ελευθερία…»

Τρεις «άνθρωποι», τρεις οντότητες (πιο σωστά) συνομιλήσαμε εκείνη την ώρα. Το λογοτεχνικό απόσταγμα, το οποίο επικοινωνήθηκε, για να μεταβολιστεί στον ψυχικό χώρο των υποκειμένων (και με αυτό τον Τρόπο να περάσει στο συγκεκριμένο γίγνεσθαι και την ιστορία) και εγώ με τον φίλο μου τον Γ., οι οποίοι εκείνη τη στιγμή μεταφερθήκαμε ψυχονοητικά, σ’ ένα είδος «ψυχαναλυτικού μεταβατικού χώρου».

Εκείνου δηλαδή, του κοινά συγκροτούμενου (ίσως) ψυχικού χώρου, ο οποίος δημιουργείται μεταξύ αναλυτή και αναλυομένου, για να φέρει, μέσα από μία συνθήκη εξωτερικής σιγής, αλλά εσωτερικής «βουής», το ψυχολογικό του αντίτιμο -για χάρη και των δύο- στο μέλλον.

Και ας εξετάσουμε τώρα την άλλη πλευρά:

«…Όταν επιθυμείς κάτι σφόδρα, το σύμπαν συνωμοτεί, για να το αποκτήσεις…»

·        Το πρώτο πράγμα που αντιμετωπίζουμε, ως πρόβλημα, στον αποφθεγματικό λόγο είναι εκείνο της ερμηνείας:
Τι σημαίνει το παραπάνω; Δεν είναι μια εύλογη απορία; Kαι ποιος το επεξηγεί τελικά; Στην προηγούμενη επικοινωνιακή συνθήκη, το «νόημα» της ρήσης προέκυψε αβίαστα, ως ψυχικό προϊόν, ανάμεσα σε δύο ανθρώπους. Εδώ πως και τι ακριβώς προκύπτει εννοιολογικά και βιωματικά;

Στη φροϋδική θεωρία, υφίσταται η έννοια μίας παιδικότροπης «παντοδυναμίας». Σύμφωνα με αυτή, όσο πιο περιορισμένη είναι η εσωτερική συγκρότηση του ατόμου (ώστε να μπορέσει να δημιουργήσει τον κόσμο του, με εφαλτήριο και γνώμονα το σφιχτοδεμένο «εγώ» του), τόσο επεκτείνεται και κατοχυρώνεται μέσα του η ιδέα της υπαγωγής του κόσμου αυτού στην «Παντοδύναμη Διευθέτηση (τούτου), από το Εγώ Του».

Αν σκεφτούμε όλα αυτά και πολλά άλλα, τα οποία έχουν αναλυθεί σε προηγούμενο κείμενό μου (http://psychofil.blogspot.gr/2014/03/blog-post.html), μπορούμε κάλλιστα να ισχυριστούμε και το αντίθετο: Δηλαδή πως το σύμπαν τελικά δεν συνωμοτεί και για κανένα λόγο. Αφενός γιατί δεν φαίνεται ν’ ασχολείται αποκλειστικά με τις ανάγκες του καθενός μας ή κάποιου… (εκείνος προσδοκά αυτό, για χάρη του εαυτού του) και αφετέρου διότι το σύμπαν δεν είναι ένα πράμα, αλλά πολλά πράματα.

Ίσως όμως, ένας άνθρωπος που μεταφέρει έναν τέτοιο λόγο, αυτό που πραγματικά θέλει να επικοινωνήσει είναι πως η δέσμευση σ’ ένα προσωπικό, καλοδουλεμένο εσωτερικά όραμα κινητοποιεί τις εσωτερικές δυνάμεις, για να ορθώσει τις παραμέτρους της εκπλήρωσής του. Και αυτό, σαν άποψη, είναι κάτι πραγματικά ωραίο.

Βέβαια πιθανά και να συνιστά μία θρησκευτικού χαρακτήρα αλληγορία για τη λειτουργία του «Θείου», όταν κάτι συνιστά ένα ηθικοδίκαιο όραμα και αξία…

Τελικά, τι από τα παραπάνω, η ρήση αυτή πιθανά συνεπάγεται ή σημαίνει;

·             Όμως πέρα από τα προβλήματα ερμηνείας, έχουμε και άλλα να σκεφτούμε, γύρω από το θέμα αυτό:

Κάπου, μέσα σ’ όλα, η συστηματική (το τονίζω αυτό) χρήση του αποφθεγματικού λόγου αποκαλύπτει και μία ανάγκη ταύτισης με την «Αυθεντία» (όταν βέβαια έχει κατοχυρωθεί η πατρότητα του λόγου αυτού), εξίσου και την ανάγκη της ανάδειξης της Διαφορετικότητας (ως προσωπικότητα) του μεταγενέστερου εκφραστή του, η οποία μάλιστα διαφορετικότητα, ενίοτε, κοπανιέται και κατά τρόπο υπόκωφα δηκτικό, αν όχι και επιθετικό στα μούτρα του άλλου.

«… Κοίτα ποιος είμαι !! … Αυτή είναι η Αξία Μου…»

        Μέχρι που κάποιες φορές, αυτή η χρήση κατρακυλάει και σ’ ένα είδος «μαζικής υστερίας». Τους τελευταίους μήνες, τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίθουν από μία λεζάντα που αναφέρεται στον αμερικανό ποιητή και συγγραφέα Henry Charles Bukowski. Οι σχετικές αναρτήσεις δε, γίνονται και από ανθρώπους, οι οποίοι. -από εκτενή συζήτηση που είχα μαζί με κάποιους από αυτούς- δεν μ’ έπεισαν για την ικανότητά τους, στην εμβάθυνση στη λογοτεχνική και συγκινησιακή γλώσσα.


Η συστηματική χρήση τέτοιων μέσων εκφοράς προσωπικού λόγου, πιστεύω πως υποσημαίνει και μία Αποφυγή της χρήσης της ελευθερίας και τη υποχρέωσης του ατόμου να δομήσει μία δική του γνώση, για να φέρει αυτή, υπεύθυνα και με θάρρος μπροστά στον έκαστο συνομιλητή του, ως έργο δικό του, απ’ το «αίμα» ή την «πεποίθηση» του μυαλού και της καρδιάς του, όποιο έργο και αν είναι αυτό και να το θέσει στη «διαπάλη» ή και απλά στο χώρο της εμπειρίας του άλλου.

…και αντ’ αυτού προτιμάται η ταύτιση μ’ ένα λόγο, ο οποίος, λόγω της ιστορικής κατοχύρωσής του, θεωρείται πως κατοικεί στο απυρόβλητο…

·       Ένα τελευταίο πράγμα, το οποίο κρίνω σκόπιμο να σκεφτούμε, αναφέρεται στην Αλλοτρίωση του μηνύματος, μέσω της «μαζικοποίησής» του:

Στον ευρύτερο χώρο του εμπορίου ή της πολιτικής (κοντά είναι αυτά τα δύο) και ειδικότερα σε αυτόν της διαφήμισης, για να καταστήσεις μία ρηξικέλευθη ιδέα, μια νέα ιδέα ή απλά μία καλή ιδέα, από ακίνδυνη, έως και πολιτικά και εμπορικά «αξιοποιήσιμη», είναι αφενός να την συμπεριλάβεις στην πολιτική σου εκστρατεία και αφετέρου να την εντάξεις στη «διαφήμιση…». Κάνοντας χρήση της μαζικότητας της διασποράς και της ολοκληρωτικής δεοντολογίας, που διέπει τους χώρους αυτούς. Όλοι δε, γνωρίζουμε πως ο χώρος της διαφήμισης έχει ως ακραιφνή και μοναδικό στόχο να προωθήσει, για λόγους οικονομικής απόδοσης, ένα προϊόν.

…όπως λένε, λόγου χάρη, κάποιοι «έξυπνοι», για να πουλήσουν την «πρέζα» τους… keep walking…

Κάποτε, ο φίλος μου ο Σπύρος μού είχε πει, «Τα πιο όμορφα πράγματα στον κόσμο, Ελενίτσα, είναι τσάμπα». Εγώ καταλάβαινα, γιατί το είπε αυτό... Όμως που να ‘ξερε τώρα αυτός (εδώ πιο κάτω που βρίσκεται ;-) ) ότι ένα από τα πιο φασιστικά και δημοφιλή κανάλια της ελληνικής τηλεόρασης, κάνοντας μία μικρή μετατροπή θα ισχυρίζονταν πως τα «τα πιο ωραία πράγματα στον κόσμο, δεν είναι πράγματα».

Ασφαλώς, ο οποιοσδήποτε μπορεί να υποστηρίξει πως η χρήση της λεζάντας και του αποφθέγματος από τον καθένα μας, δεν έχει πολιτικό χαρακτήρα και οπωσδήποτε όχι εμπορικό. Όμως εδώ θ’ ανακαλέσω ένα ακόμη πράμα του φίλου μου του Σπύρου.

«…Ελενίτσα ! …όλοι κάτι πουλάμε…»

Όμως πέρα από αυτό, εκείνο το οποίο εγώ πιστεύω, είναι πως η εκλαΐκευση της γνώσης, έξω από κάποια πλαίσια θεμιτά, συνεισφέρει σε όλα, τα ακριβώς παραπάνω περιγραφέντα. Ή ακριβέστερα… Η γνώση είναι καλό να εκλαϊκεύεται, για να γίνεται περισσότερο προσιτή, στους μη ειδήμονες και αυτό ισχύει για όλους μας. Αφού οι περισσότεροι σύνηθα διαθέτουμε πολύ εξειδικευμένη ειδημοσύνη, πάνω σ’έναν τομέα, όταν τη διαθέτουμε και αυτή ασφαλώς... Αυτή η εκλαΐκευση μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω τριβή μ’ ένα χώρο του επιστητού, από κάποιον προηγούμενα ανυποψίαστο και τούτο είναι ένα πλούτισμα της γνώση. Όμως αυτό είναι διάφορο, από τα προηγούμενα… 

Προσωπικώς, κρίνω σκόπιμο να διαβάζουμε βιβλία και αν θέλουμε να παρακινήσουμε κάποιον στο να πράξει το ίδιο, μπορούμε να παραθέσουμε μία περίληψη, με σχόλια δικά μας, ή δυνατόν…

«…καλλιεργώντας έναν (ει)δικό, ελεύθερο και δροσερό λόγο…»

Καλό σας απόγευμα :-)

© 2014 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

Τετάρτη 9 Ιουλίου 2014

Ο ΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΕΡΩΤΙΚΗ ΣΧΕΣΗ

(Η βασανιστική αμφιθυμία του εραστή & το προμηθεϊκό μαρτύριο του δεσμώτη)

Πριν ξεκινήσουμε στην ανάλυσή μας, να κάνουμε κάποιες περιορισμένες, εισαγωγικές διευκρινίσεις:

Η σαδομαζοχιστική λειτουργία, στην οποία αναφέρεται συχνά η ψυχαναλυτική θεωρία, δεν συνιστά υποχρεωτικά μία πράξη σωματικού βασανισμού. Κυρίως βασανίζουμε και βασανιζόμαστε ψυχικά. Έχουμε λοιπόν τον ηθικό και το σεξουαλικό σαδομαζοχισμό.

Βέβαια, το γεγονός πως όλοι μας, κάποιες φορές, τείνουμε να γινόμαστε περισσότερο εξουσιαστικοί ή υποταχτικοί (με διάφορους τρόπους), κάτι τέτοιο δεν πρέπει να μας ανησυχεί ή να μας τρομάζει, αφού (όπως παραδέχονται ψυχαναλυτές και ψυχολόγοι γενικότερα) σημασία έχει η ποιότητα, η ποσότητα και η εμμονή (συστηματικότητα), που χαρακτηρίζει κάτι, ώστε αυτό να θεωρηθεί δυνητικά πρόβλημα.

Μία δεύτερη διευκρίνιση αφορά στην έννοια της “προσκόλλησης”:

Η προσκόλληση (ή θεωρία του δεσμού) στηρίζεται στις ψυχαναλυτικές θεωρίες περί “αντικειμενότροπων σχέσεων” και αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο το παιδί (στη βρεφική ηλικία) συνδέεται με το/α πιο κοντινό/ά πρόσωπο/α του περιβάλλοντός του.

Η “αμφίθυμη” προσκόλληση, με το πρόσωπο που φροντίζει άμεσα το παιδί, σημαίνει πως το παιδί, αφ’ ενός επιθυμεί αυτό το πρόσωπο και αφετέρου το αποφεύγει. Θεωρείται πως το είδος της προσκόλλησης μπορεί να συνδεθεί κατοπινά, με τον τρόπο που συσχετιζόμαστε ερωτικά με τους συντρόφους μας, αν και αυτό φαίνεται ν’ αφορά κυρίως τους άρρενες.

 Και εδώ τελειώνουμε με τις διευκρινίσεις μας.

Συχνά, κυρίως κάποιες γυναίκες, αισθάνονται πως έχουν εγκλωβιστεί σε σχέσεις με συντρόφους, οι οποίοι δείχνουν μία αμφιθυμία απέναντί τους (σαν να τις επιθυμούν, αλλά και να τις απορρίπτουν ποικιλοτρόπως) και αδυνατούν να κατανοήσουν τους λόγους για τους οποίους συμβαίνει κάτι τέτοιο.

Τις πιο πολλές φορές αισθάνονται πως τις κατηγορούν για διάφορα, ακατανόητα ή και παράλογα ζητήματα, πράγμα το οποίο αναδείχνει μία ιδιοτροπία, μία ιδιαιτερότητα και μία δυστροπία του συντρόφου τους.

Ενώ άλλοτε νοιώθουν πως οι σύντροφοι τους περιβάλλουν τη μεταξύ τους σχέση, με μία μυστικιστική ασάφεια, για το ατελέσφορο αυτής, του τύπου “δεν μπορείς να με καταλάβεις”, “σε θέλω, αλλά δεν μπορώ να είμαι μαζί σου...”, με αποτέλεσμα να τις παγιδεύουν σε μία αδιέξοδη αναζήτηση του τι σημαίνουν όλα αυτά και να τις ενοχοποιούν. Ταυτόχρονα δε, αρνούνται ν’ απομακρυνθούν από κοντά τους οριστικά, με το αιτιολογικό ενός “ακαταμάχητου”, γι’ αυτούς, έρωτα.

Αυτό έχει ως συνέπεια να εγκλωβιστούν δύο άνθρωποι σε μία βασανιστική σχέση, χωρίς να μπορούν να δουν κάποιο φως εξέλιξης σ’ αυτήν.

 Η αλήθεια είναι πως εδώ έχουμε να κάνουμε μ’ ένα “Σαμποτάρισμα” της σχέσης, επειδή ο συγκεκριμένος άνθρωπος δεν αισθάνεται (κατά τρόπο ασυνείδητο ασφαλώς) πως…

 …“Μπορεί Ν’ Ανταποκριθεί Στις Απαιτήσεις Μιας Ερωτικής Σχέσης Γενικότερα”…

Γιατί; Η απάντηση, επ’ αυτού, ανάγεται στον ιστορικό ντετερμινισμό της ζωής του ανθρώπου αυτού και εδώ δεν θα προβούμε σε ειδικές αναλύσεις και ερμηνείες, που χρήζουν κάποιας εξατομικευμένης προσέγγισης, παρά μόνο σε κάποιες γενικές διαπιστώσεις.

Να σημειώσω επιπλέον πως οι ψυχοπαθολογικές διαστάσεις αυτής της έκφανσης μπορεί να είναι περισσότερες. Σίγουρα θα μπορούσαμε να κάνουμε λόγο για “υστερία” (η οποία θεωρώ πως δύναται να γίνει και μεταδοτική, ανάλογα με το ψυχικό (νευρωτικό) υπόβαθρο κάποιου) ή για “ναρκισσιστική διαταραχή”, αλλά κάποια φαινόμενα της προβληματικής συμπεριφοράς, θα μπορούσαν να ενταχθούν σε περισσότερες διαγνωστικές κατηγορίες. Αυτό όμως, για την ώρα, δεν μας αφορά.

 Και συνεχίζω:

Υποπτεύομαι λοιπόν πως οι άνθρωποι αυτοί -όταν δεν καταλήξουν να συμβιβαστούν με την πιο πεζή πλευρά της πραγματικότητας- τις περισσότερες φορές καταλήγουν με κάποιον σύντροφο, που ελάχιστα ανταποκρίνεται στα ιδεώδη που προηγούμενα προέβαλλαν, ενώ άλλοτε τελεύουν το βίο τους ανέλπιδα και μοναχικά. Ασφαλώς, δεν ισχυρίζομαι πως η μοναξιά συνιστά κάτι υποχρεωτικά φευκτέο. Εξαρτάται απ’ το αν προκύπτει από επιλογή ή από κάποιου τύπου“εξαναγκασμό”...

Παραπάνω ισχυρίστηκα πως δεν δύνανται ν’ ανταποκριθούν στις ανάγκες μιας σχέσης γενικότερα και αυτό το “γενικότερα” χρήζει πραγματικής προσοχής. Μάλιστα δε, συνιστά και λογικό συνεπαγόμενο. Δηλαδή, το πρόβλημα δεν είναι η/ο συγκεκριμένη/ος ερωτική/ός σύντροφος, αφού αν κάποιος άνθρωπος δεν μας κάνει, μπορούμε αξιοποιώντας την ελευθερία μας να εγκαταλείψουμε. Όμως εμμένουμε βασανιστικά (και για τους δύο) σ’ αυτήν.

 Αυτό το αίσθημα της ανεπάρκειας για το οποίο μίλησα παραπάνω είναι σχετικό με την ανάγκη να “Περιβληθώ” από μία άχρονη, ασύνορη “μητέρα”. Η έννοια της μητέρας εδώ αφορά στην ιδιότητά της και όχι στο πρόσωπο που φέρει αυτό το ρόλο. Είναι δηλαδή ανεξάρτητη φύλου. Και αυτή η παρατήρηση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθόσον θα μας διευκολύνει στις όποιες ερμηνείες μας, όταν η ουσία του μητρικού ρόλου προέρχεται από το ανδρικό φύλλο, ενώ η πατρική υπόσταση (ατσάλινη, άκαμπτη και αποστασιοποιητική) προερχόμενη ακόμη και από το γυναικείο φύλο, προκαλεί ελλείμματα και ακόμη περισσότερο την ανέγερση σκληροπυρηνικών και εχθρικών ψυχικών δομών, στο παιδί.

Για να εξακολουθήσουμε, θα λέγαμε ότι ο άνθρωπος αυτός δεν έχει καταφέρει, κατά τη βρεφική του ανάπτυξη, να διαχωρίσει τον εαυτό του από το πρόσωπο που είχε λάβει το ρόλο της μητέρας και πως περαιτέρω “συγχωνεύθηκε” καθ’ υπερβολή μαζί του, κατά τρόπο ψυχονοητικό ασφαλώς.

Πάνω σ’ αυτό το πρωταρχικό στρώμα, δομήθηκε περαιτέρω ο ψυχισμός του. Δηλαδή: Στα κατοπινά στάδια της ζωής του, όχι μόνο δεν ανέπτυξε κάποια επάρκεια στην ψυχική του αυτονόμηση, με αποτέλεσμα να συναντάει σταθερά προσκόμματα σε διάφορους τομείς της ζωής -από τον επαγγελματικό, μέχρι και τον διαπροσωπικό και διαφυλικό χώρο- αλλά απεναντίας επιβαρύνθηκε μ’ ένα μολυσματικό ψυχικό υλικό, σ' αυτόν του τον πρωτογενή συσχετισμό. Το γεγονός ασφαλώς ότι πολλοί άνθρωποι απ’ αυτούς καταφέρνουν τελικά να αντεπεξέρχονται σε πλείστες ανάγκες της καθημερινότητας, τούτο οφείλεται στις πιεστικές κοινωνικές συνθήκες και άλλους παράγοντες επανορθωτικούς και αντισταθμιστικούς της προηγούμενης εξέλιξης.

Ο άνθρωπος αυτός λοιπόν πάντα αναζητάει (νευρωτικά) μία ιδανική συνθήκη, για να ζήσει μέσα της, μία “περιβάλλουσα μάνα”, μία “βολική φυγή” σ’ αυτή τη μάνα. Αν έρθει πολύ κοντά με το ερωτικό αντικείμενο, τότε η “Πραγματικότητα” των ανθρωπίνων σχέσεων αποκαλύπτεται σ’ όλο της το μεγαλείο και η…

... “Φαντασίωση” της περιβάλλουσας μάνας καταρρέει”…

Από μία άποψη, ο άνθρωπος αυτός σαμποτάρει τις σχέσεις του, με κάθε τρόπο, για να μπορεί να ζει για Πάντα μέσα στην ασυνείδητη φαντασίωσή του. Κατά δεύτερο λόγο, ποτέ δεν αισθάνεται ικανοποιημένος με κάποιον (λόγο της λειτουργίας αυτής της φαντασίωσης), νοιώθει θυμό και τιμωρεί τον άνθρωπο που δεν είναι “Ιδανικός” γι’ αυτόν. Και όχι μόνο... Σ’ όλα τούτα θα στρατολογηθεί ο “ατελέσφορος πατέρας”, που θα έρθει να επιδεινώσει, για να μην πω ν’ αποτελειώσει την προηγούμενη "αντιξοότητα"...

Κάποιες φορές τον νοιώθουμε να εκδικείται μνησίκακα και σαδιστικά και να κλωτσάει, όπως ακριβώς κάνει το πεντάχρονο, όταν η μαμά του (έξω από τη λειτουργία της παιδικής φαντασίωσής του, ως πραγματική μητέρα πια) δεν του κάνει το χατίρι. Άλλοτε να μειώνει το σύντροφό του, να τον κρίνει ακατάλληλο, να τον απορρίπτει και να τον λογοκρίνει σε κάθε του κίνηση ή κουβέντα και τέλος να τον τρομοκρατεί μη τυχόν και ξεφύγει απ’ το “καβούκι” του, αλλά και επειδή βιώνει και ο ίδιος την ύπαρξή του, ως περιορισμένη και ελλειμματική και δεν ανέχεται το αυτεξούσιο και τη διαθεσιμότητα του συντρόφου του.

Ακόμη και η ζήλια, όταν εκδηλώνεται, λειτουργεί ως προσπάθεια καθυπόταξης του συντρόφου, στο πλαίσιο των αποκλειστικά δικών του αναγκών, ώστε να τις εξυπηρετεί στην αιωνιότητα. Σαν να του λέει...

“...Θα υπάρχεις, σ’ αυτόν τον Κόσμο και για Πάντα, Μόνο για ‘Μένα. Είμαι το Μονάκριβο Παιδί σου, ο Στόχος και ο Λόγος της ύπαρξής σου...”

 ή εναλλακτικά...

“...Μην διανοηθείς να Υπάρξεις ποτέ Μακριά, ποτέ Μπροστά από ‘μένα... (Γιατί εγώ, διαλύομαι χωρίς εσένα... ή πίσω από ‘σένα...)”

 Και όταν δεν μπορεί να πειθαναγκάσει με τις ακριβώς προηγούμενες πραχτικές, συμπεριφέρεται “ψυχαναγκαστικά”. Τι σημαίνει αυτό; Πως περνάει στην αντίθετη λειτουργία, αυτή της καταθλιπτικής συμπεριφοράς εκδηλώνοντας ακόμη και ψυχοσωματικά συμπτώματα, για να εξασφαλίσει δύο πράγματα εναλλακτικά:

Το ένα είναι να βασανίζει τον σύντροφο του και να διεκδικεί για τον εαυτό του το ρόλο του “Ευαίσθητου και κατατρεγμένου Πάσχοντος”. Έτσι επιτυγχάνει επιπλέον να τον φέρνει πίσω -όταν εκείνος δείχνει (κάποτε) διάθεση φυγής ή αυτονόμησης- ώστε να εξακολουθήσει να περιστρέφεται γύρω του, ως “δορυφόρος”, αιωνίως.

 Όμως, πέρα από αυτό, η μαζοχιστική συμπεριφορά, μέσα από την καταθλιπτική και κάποιες φορές αυτοκαταστροφική διάθεση, λειτουργεί σαν “συναγερμός”, στην περίπτωση που αντιμετωπίζεται το ενδεχόμενο, η σχέση να εξελιχτεί.

Ασφαλώς αυτός ο συναγερμός κρούεται κατά τρόπο ασυνείδητο και καταλήγει στο να την υποσκάψει. Στην περίπτωση αυτή δηλαδή, ο άνθρωπος αυτός βιώνει έντονα συμπτώματα γενικευμένης θλίψης (στην οποία προσδίδει και έναν τόνο υπαρξιακής απόγνωσης) έως και σωματικούς πόνους, λαμβάνοντας εν τέλει το ρόλο και τα οφέλη του πάσχοντος ασθενούς. Όλα αυτά υποδαυλίζουν την εύρυθμη λειτουργία και την εξέλιξη της σχέσης και καθιστούν τον ψυχαναγκαστικό αυτόν άνθρωπο, ισοβίως, ένα ανήμπορο “παιδί”.

Το ποια συμπεριφορά ακριβώς θα καταλήξει ο εκάστοτε άνθρωπος να υιοθετήσει, εξαρτάται από τις συνθήκες, οι οποίες, στη διάρκεια της ανάπτυξής του, έχουν δομήσει τον ψυχισμό του, αλλά και από τους ειδικότερους τρόπους αντίδρασης και ανταπόκρισης του συντρόφου του.

Όμως εύλογα θα αναρωτηθεί κανείς : Γιατί ένας άνθρωπος ή μια γυναίκα (πιο συχνά υποθέτω) να δέχεται να υπάρχει μέσα σε μία τέτοια σχέση. Και εδώ έρχεται να μπει (περιγραφικά, όχι ντετερμινιστικά) η έννοια της “ασυμμετρίας”. Τι σημαίνει αυτό; Πως τελικά τέτοιες συμπεριφορές δεν έχουν γίνει μόνο επιτρεπτές, αλλά κυρίως...

... “Επιδιωκόμενες”...

Αυτό μπορεί να μας φαίνεται, εκ πρώτης όψης, παράξενο, αλλά προσωπικά βρίσκω την απάντηση αυτή τελείως λογική, αν σκεφτούμε πως κανένα από τα δύο μέλη του ερωτικού διπόλου δεν μπορεί να επιβάλει την παρουσία του μέσα σε αυτό. Διαθέτουμε δε κάθε ελευθερία να αποχωρήσουμε από μία κατάσταση τοξική.

Σύνηθα διαπιστώνουμε πως οι σχέσεις των γυναικών, που έχουν περιέλθει σε τέτοια αδιέξοδα, με τον άνθρωπο που είχε, στη ζωή τους, τον πατρικό γονεϊκό ρόλο, υπήρξαν αρκετά προβληματικές.

Ασφαλώς, ένα καθεστώς ενοχής και τρόμου έχει ήδη εγκαθιδρυθεί (έχω μιλήσει για το ζήτημα αυτό σε προηγούμενο άρθρο, υπό τον τίτλο “Φόβος, Τρόμος και Ενοχή”) και εν τοιαύτη περιπτώσει η μητρική συμβολή είναι αδιαφιλονίκητη και “συγκλονιστική”.

 Ένα πρώτο πράγμα λοιπόν που συναντάει κάποιος στις προβληματικές αυτές σχέσεις είναι μία “μεταβίβαση” -από τη μεριά των γυναικών- στις ερωτικές τους σχέσεις, του τρόπου, με τον οποίο “συνομιλούσαν” με τον πατέρα τους.

Κάποιοι πατεράδες λειτουργούν αποστασιοποιημένα, απόμακρα, απορριπτικά και μάλλον δεσποτικά, μέσα στο οικογενειακό πλαίσιο, θυμίζοντάς μας τον “πρωτόγονο Φροϊδικό πατέρα” (μπορούμε να ανατρέξουμε στο βιβλίο του “Τοτέμ και Ταμπού”), ο οποίος απαιτεί, όλα του τα τέκνα να βρίσκονται κάτω από την σκέπη, την κηδεμονία και την ακραιφνή υποταγή στην εξουσία του.

Κάποια κορίτσια, που για διάφορους λόγους (...) έχουν αναπτύξει μία “αντιδραστικότητα”, αδυνατούν να επικοινωνήσουν μαζί του, μέσω ενός βαθύτερου, λογικού και συναισθηματικού “λόγου”, ώστε να λάβουν την απαραίτητη υποστήριξη απ’ αυτόν και να εδραιώσουν έτσι μέσα τους μία στέρεη και συνεκτική ψυχική δομή, αλλά και μία υγιέστερη σχέση με τη μητέρα.

Αντίθετα, όχι μόνο βιώνουν (εσωτερικά) την απουσία του (πράγμα που τις καθιστά συχνά ευάλωτες σε διάφορες καταχρήσεις), ταυτόχρονα δε αναπτύσσουν μία αντιπαλότητα στη σχέση τους μαζί του. Αυτό έχει ως συνέπεια να υφίστανται την οργή του και περαιτέρω μία καθίζηση, κάτω από το τρομακτικό βάρος της αυταρχικότητάς του, να επιθυμεί δηλαδή (όπως είπαμε και προηγουμένως) τους πάντες και τα πάντα να πράττουν και να λειτουργούν, κάτω από τον απόλυτο έλεγχό του.

Αυτός λοιπόν ο τρόπος συσχετισμού με τον πατέρα, μεταφέρεται στις διαφυλικές σχέσεις, ώστε να αναζητούνται τα αντίστοιχα ερωτικά αντικείμενα, τα οποία θα επαναλάβουν το σχετικό ρόλο. Ισχυρά ερωτικά αντικείμενα, έναντι ανίσχυρου υποκειμένου.

Η “αέναη επαναληπτικότητα” της ατελέσφορης συναλλαγής και ανταλλαγής πυρών με τον πατέρα, με τη σχετική (μεταξύ τους) απόσταση επιδιώκεται πλέον, κατά τρόπο “καταναγκαστικό” και στις διάφορες πλευρές της ερωτικής ζωής. Κατά κάποιον τρόπο, το άτομο αυτό επιζητά να παραμένει σε ουσιαστική ψυχική απόσταση από τον ερωτικό σύντροφο. Γι’ αυτό και έλκεται από τους δήθεν “ισχυρούς”, οι οποίοι γεμίζουν υποκαταστασιακά, στον ψυχικό χώρο, μία εσωτερική έλλειψη αναπαριστώντας δε και μία ρηχή φαντασίωση. Και επιζητά τον περιστασιακό “βασανισμό” -και ανάλογα των γεγονότων- από αυτόν. Και ανταλλάσσοντας πυρά, καθ’ εξακολούθηση, επικοινωνεί μαζί του και διαχειρίζεται τα, μεταξύ αυτών, “σημαίνοντα” της ζωής τους.

Εδώ τίθεται ένα γιατί:

Διότι δεν υφίσταται μέσα του άλλη εικόνα, δεν υπάρχει άλλος τρόπος, δεν νοείται άλλη κατανόηση πραγμάτων και άλλη σύλληψη “χαράς” για τη ζωή... Και έτσι ο πόνος γίνεται εθισμός... και όχι μόνο.... αλλά και εκφόρτιση όλου αυτού του ενεργούντος ψυχικού υλικού, που έχει, με τα χρόνια, συσσωρευτεί στην ψυχή. Αλλά η επιδίωξη του πόνου επικοινωνεί και κάτι άλλο ακόμη… πιθανά και πιο σημαντικό...
 
“...Το ασυνείδητο προμηθεϊκό “Αίτημα”, για απαλλαγή από το μαρτύριο και την εσωτερική συμφορά, που απευθύνεται δυστυχώς και ατελέσφορα, κάθε φορά και κατ’ επανάληψη, στον εκάστοτε εραστή, που πάσχει όμως και ο ίδιος (κατά τα προλεχθέντα) από τα δικά του τα δεινά... Σαν ν' αποζητιέται η σωτηρία από το μαρτύριο, από έναν σύντροφο, λυτρωτή, που θ' ανταποκριθεί σθεναρά στο αίτημα ”
 …και ακριβώς εκεί έρχεται ο ψυχαναλυτής, πάνω στον οποίο θα καθρεφτιστεί το αίτημα και ανάλογα με τη μαεστρία του, θα ανοιγούν οι δρόμοι της λύτρωσης, για την ψυχή…

Τούτη λοιπόν η στείρα επαναληπτικότητα, που εξυπηρετείται από την μηχανιστική και “απυρόβλητη” (δια τούτο και ακαταμάχητη) προβλεψιμότητα και αδράνεια των πραγμάτων, εμπεριέχει μέσα της και αυτή επίσης (όπως και παραπάνω) μία εθιστική και ναρκισσιστική “φυγή” από το “πραγματικό”, καθόσον το άτομο μαθαίνει να συγκροτεί την αυτοαξία, την ταυτότητα και τον αυτοπροσδιορισμό του, στο πλαίσιο της συμπλοκής και της ανταλλαγής εξουσίας, με τον όποιο εμπλεκόμενο. Σαν μία μονοσήμαντη αυτοερωτική μανία, του τύπου “φορτίζω - εκφορτίζω” στο διηνεκές :

Κατ’ αυτόν τον τρόπο συνεπώς, το ερωτικό αντικείμενο καταλήγει να βιώνεται ως επιθυμητό, μόνο όταν φέρει, απέναντι στο υποκείμενο την “επίφαση” του “ισχυρού”, την οποία συνεπάγεται η αρνητικότητα, ο “σαδισμός” και η συναισθηματική και επικοινωνιακή αποστασιοποίηση του από την (τον) ενδιαφερομένη(ο). Τούτο γίνεται, συνακόλουθα, το πλαίσιο μέσα στο οποίο το υποκείμενο “υποστασιοποιείται”, ενώ ταυτόχρονα οδηγεί σε ανικανότητα να “συνομιλήσει ερωτικά” με όποιον υποψήφιο εραστή, ο οποίος λειτουργεί έξω από το βασανιστικό αυτό πλαίσιο της κατ’ επίφαση αρρενωπότητας και της ατέρμονης ανταλλαγής “εχθρότητας” και πυρών.

“Εραστές” που είναι ευγενικοί, τρυφεροί, χωρίς υπερβολές, εξιδανικεύσεις, ακραίες εξάρσεις και συναισθήματα, θεωρούνται μαλθακοί και μη ελκυστικοί, αν όχι και απωθητικοί. Περαιτέρω, η επικοινωνία μαζί τους καθίσταται δυσχερέστατη, έως αδύνατη, καθόσον οι γυναίκες που έχουν περιέλθει σε τέτοια αδιέξοδα, όχι μόνο δρουν απορριπτικά, αλλά ταυτόχρονα δεν γνωρίζουν πως να συναλλάσσονται και τελικά να χτίζουν, σιγά σιγά, βαθύτερες ψυχονοητικά σχέσεις, μέσα σε πλαίσια υγιή και πραγματιστικά, ενώ αντίθετα αναζητούν τον “ιδανικό έρωτα” με “ρωμαλέους” και γεμάτους “πάθος” εραστές.

Αυτό που θα ήθελα τέλος να σημειώσω είναι πως είναι δυνατόν να έχουμε πολλοί άνθρωποι τέτοιες εμπειρίες, σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό, όμως αντεπεξερχόμαστε σταδιακά, προσθέτοντας στην αυτεπίγνωση και την ενημερότητα για τον εαυτό μας. Και αυτό είναι πραγματικά θαυμάσιο πράγμα, καθώς ανακηρύσσει τη δυναμικότητα της ύπαρξης, εξίσου και τη “Δυνατότητα” μας να “Αναπρογραμματίζουμε” τον εαυτό μας -ξεπερνώντας τον ιστορικό ντετερμινισμό της ζωής μας- και να την ορίζουμε σύμφωνα με την Ελεύθερη Επιλογή και Βούλησή Μας.

Πάντα δε, θα υποστηρίζω πως το να επιθυμούμε να λειτουργούμε σε πλαίσια ιδανικά, είναι φιλοσοφικώς ανυπόστατο και ασφαλώς Ευτυχία, που δεν συμβαίνει, καθώς ο δυναμισμός της ζωής και επομένως η δυνατότητα αλλαγής εξασφαλίζει ένα είδος αθανασίας για μας, εξίσου και την αδιάπαυστη λειτουργία του κόσμου.

Το τι είναι δε, “καλό” και τι “κακό” εξαρτάται από το τι θέλουμε και τι αποζητούμε, για τη μοίρα μας, από τη ζωή μας και δεν συνιστά μία εγγενή ιδιότητα ή μία “εσωτερική ηθική λειτουργία” των πραγμάτων. Γι’ αυτό λοιπόν δεν θα πρέπει να μας ανησυχεί ή να μας πτοεί το γεγονός πως παροδικά υποπίπτουμε σε τέλματα, αδιέξοδα ή άλλα δεινά.

Στο βαθμό που “ανακαλύπτουμε” και δομούμε το θάρρος να κοιτάξουμε βαθιά και αγέρωχα, μέσα στα εσώτερά μας και ν’ αποτινάξουμε κάποια ναρκισσιστικά μας μοτίβα και αρχικά να τα ελέγξουμε, θέτοντας ένα περισσότερο μακρόπνοο όραμα, για χάρη του Εαυτού Μας, τότε θα επιτυγχάνουμε πάντα την ψυχική μας ανέλιξη και μία ακόμη κατάκτηση στο απειρόκαλο και ασύνορο πεδίο μιας “ειδικής ευτυχίας”.

 Όπως λέει δε και ο Κώστας Βάρναλης, ο ποιητής της εργατιάς (ας κάνουμε εδώ μία αναγωγή), στο ποίημα του “Η Καμπάνα”, από την ποιητική του σύνθεση “Σκλάβοι Πολιορκημένοι”:

Φτωχέ, σου μάραναν
κόποι και πόνοι
τη θέληση άβουλη
πιωμένη αφιόνι!
Αν είναι ο λάκκος σου
πολύ βαθής,
χρέος με τα χέρια σου
να σηκωθείς!

Την αγάπη μου ! J

© 2014 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')