Πέμπτη 7 Νοεμβρίου 2019

Ένα αναλυτικό σφάλμα


…αναβοσβήνει στο μέτωπό μου επάνω η πινακίδα “ο φωτεινός ο παντογνώστης”, Ελενίτσα;… μου έλεγε κοροϊδευτικά πάντοτε ο φίλος μου ο Σπύρος. Και είναι βέβαιον πως αν δεν είχε αποδημήσει σε τόπους ανέγγιχτους, σε τόπους μακρινούς (από το 2011) κάτι αντίστοιχο θα ήθελε να μπορεί να μου πει και σήμερα ακόμη…

Φαίνεται, με ανάλογο τρόπο λειτούργησα κι εγώ για τη συνάδελφο, η οποία ήρθε ντουγρού σε μένα, χωρίς όμως εδώ να υφίσταται κάποια προηγούμενη γνωριμία. “Μα γιατί αργεί τόσο πολύ ο διδάσκων;”. Που να ξέρω; λέω από μέσα μου… Δεν μου δίνουνε αναφορά για το ωρολόγιο πρόγραμμά τους, ούτε συνδεόμεθα με στενή φιλία, ένα γεια στα πεταχτά ή ούτε καν. Βοήθεια ουσιαστικά ζητούσε η συνάδελφος από εκεί που έκοψε με το μάτι πως θα μπορούσε να πάει να τη ζητήσει… Χωρίς καν να το σκεφτώ της απάντησα γελώντας και με υπαινιγμό, “πριν από λίγο πέρασε από εδώ ο τάδε. Φαίνεται πως ακριβώς πιο πριν ήτανε με τον περί ου ο λόγος στην αίθουσα συνεδριάσεων και κάνανε κοτσομπολιό”.

Βλέπετε, όπως έχω ξαναπεί, το ασυνείδητο διαθέτει άριστες «οσφρητικές ικανότητες» και «ικανότητες προσανατολισμού και εστίασης της προσοχής», ώστε να ρωτήσει εκεί που πρέπει κάτι να ρωτήσει, για να λάβει όχι τη σωστή (το τονίζω αυτό), αλλά την κατάλληλη, για την περίσταση, απάντηση.

Θεωρώ, με κάθε ειλικρίνεια, πως το «κουτσομπολιό» (καλώς εννοουμένης εν προκειμένω της δραστηριότητας) συνιστά μία παγκόσμια σταθερά και αξία και ένα από τα πλέον διασκεδαστικά αθλήματα στο οποίο επιδίδεται με σύνεση απ’ άκρη σε άκρη όλος ο πλανήτης.


Στην ψυχανάλυση όμως, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Όλοι (φαντάζομαι) στο χώρο, ή τουλάχιστον όσοι από εμάς είμαστε συνεπείς, έχουμε κατανοήσει, από τις δικές μας αναλύσεις και από το κλινικό υλικό, έτσι όπως μας έρχεται, πως ο αναλυτής ποτέ του δεν ρωτά, εκτός από την πρώτη τη φορά, «τι θέλετε από εμένα;», και για να το περιγράψω γλαφυρά, «καλώς τον φίλο (ή την φιλενάδα), πως και απ’ τα λημέρια τα δικά μου;». Μία ερώτηση που απευθύνει πάντοτε μα πάντοτε στο υποκείμενο της ψυχαναλυτικής εργασίας και ουδέποτε στους φίλους, τους συγγενείς ή τους προηγούμενους αναλυτές του.

Όχι μόνο γιατί δεν θα λάβει την απάντηση του υποκειμένου, όχι μόνο γιατί δεν θα ξυπνήσει τη γνώση του υποκειμένου, όχι μόνο γιατί δεν θα κινητοποιήσει την ευθύνη του υποκειμένου, αλλά και γιατί αυτή η εκκίνηση, από την οποία απουσιάζει η εμπιστοσύνη, θα διακινήσει το ψυχικό υλικό και θα ξυπνήσει το υπερεγωτικό μάτι της καρδιάς του υποκειμένου και καλώς. Εδώ λαμβάνει χώρα η προβλητική ταύτιση (δεν θα το εξηγήσω τούτη τη στιγμή αυτό) ή, αν θέλετε, ο εξωτερικός πλέον μηχανισμός τη αυτοεκπληρούμενης προφητείας, διότι (ξέρετε) η απάντηση εν τέλει θα σας δοθεί, αλλά το ασυνείδητο υλικό που ρέει από πίσω θα εμποδίσει την κατάλληλη ερμηνεία της απάντησης αυτής.

Το διακινούμενο ψυχικό υλικό στον ενδιάμεσο διαπροσωπικό χώρο έτσι και αλλιώς ήδη υπάρχει. Και εδώ αναφέρομαι στο ψυχικό υλικό και των δύο υποκειμένων και ποτέ δεν μπορούμε να πούμε «ποιος έχει ξεκινήσει, τι;». Όπως λένε δηλαδή και οι συστημικοί συνάδελφοι (αλλά και οι θεωρητικοί του χάους), δεν μπορούμε να θέσουμε μία στίξη, γιατί όλοι δρουν μέσα σε ένα σύστημα και ανταλλάσσουνε συνέχεια «υλικό». Αυτό όμως δεν συνεπάγεται πως κάποιος δεν μπορεί να γίνεται «προσεκτικός».

Στην ψυχαναλυτική λοιπόν εργασία τίθεται πρωταρχικώς το ερώτημα, όπου η απάντηση αφορά στον στόχο του υποκειμένου (αναλυόμενος) και όχι του αναλυτή, ο οποίος δεν μπορεί και καλείται να μην τον οικειοποιηθεί. Μπορεί απλά να τον παρακολουθεί και να τον συνοδεύει, για να φτάσει στο βάθος που το ίδιο το υποκείμενο ορίζει, αλλά δεν μπορεί να τον καταστήσει ποτέ δικό του στόχο.

Στον στόχο του αυτό, το υποκείμενο θα προσπαθήσει να φτάσει σταδιακά χτίζοντας την εμπειρία και τη γνώση του, περνώντας δηλαδή από μία συνεχόμενη επαναπραγμάτευση της ύπαρξής του. Θα μπορούσε, αν θέλετε, για να γίνει πιο κατανοητό το όλο πράμα, να παραλληλιστεί η διαδικασία αυτή με τη μαθησιακή διαδικασία, όπου κάποιος, με τα διάφορα μπρος πίσω, και με την ατομική του σπουδή, μέριμνα και έρευνα, συνθέτει σταδιακά το υλικό του, ώστε να πάψει κάποια στιγμή να κοιτάζει τον δάσκαλό του σαν τον «μπούφο» (κάτσε ρε μάστορα, και δεν καταλαβαίνω τι με λες).

Πως γίνεται όμως ο αναλυτής να οικειοποιηθεί τον στόχο του υποκειμένου; Αυτό είναι ένα πολύ ενδιαφέρον σημείο που θα πρέπει να το δούμε ακόμη πιο προσεχτικά:

Ας θέσουμε το γνωστό παράδειγμα: Όταν ένας άνθρωπος με κύρος εισέρχεται μέσα σε έναν χώρο που επίσης διαθέτει κάποιο κύρος, αυτός ο άνθρωπος δεν θα χρειαστεί να δηλώσει την ταυτότητά του, για να γίνει αυτή παραληπτέα. Όλη του η εξάρτυση εξάλλου, η εσωτερική και η εξωτερική, σύνηθα το διαλαλεί αυτό, ακόμη και άθελά του. Τούτο θα ξυπνήσει μέσα στον χώρο αυτό την εξιδανίκευση για το πρόσωπο του επισκέπτη, οπότε θα πέσει και λίγο θύμα της «βιαιοπραγίας» του χώρου αυτού. Ταυτόχρονα όμως η «βιαιοπραγία» αυτή εξυπηρετεί και έναν άλλο στόχο. Η εξιδανίκευση αυτή (δεν θα πω τη στιγμή αυτή ποιο είδος εξιδανίκευσης τίθεται σε λειτουργία) γίνεται παραληπτέα από το σεξουαλικό κανάλι που είναι εγκατεστημένο μέσα στον χώρο αυτό. Τούτο έχει ως αποτέλεσμα ο επισκέπτης αυτός να επενδύεται ερωτικά, πράγμα το οποίο γίνεται αναγκαίο να κρατηθεί κρυφό, γι’ αυτό και ενεργοποιείται ο αντιδραστικός σχηματισμός που παράγει εκ περισσού την βιαιοπραγία.

Τι μας διδάσκει το παραπάνω; Πως κάποιοι άνθρωποι διαθέτουν ειδικά χαρακτηριστικά πράγμα που οδηγεί άλλους ανθρώπους να τους εξιδανικεύσουν με κάποιον τρόπο. Κάποιοι από τους τελευταίους επιτίθενται, όταν είναι μερικώς ή αρκετά διεστραμμένοι και με ανάλογο τρόπο, ενώ κάποιοι άλλοι όχι. Σε αυτή τους την εξιδανίκευση λοιπόν, όσοι δεν είναι διεστραμμένοι, θα νοιώσουν μία ασύνειδη αγωνία για τις δικές τους τις δυνάμεις πια και θα θελήσουν να πετάξουν κάτω στη γη ή και μακριά τη δική τους τη δουλειά ή έστω την αρμοδιότητά τους ή τέλος πάντων κάτι σχετικό.

Όταν ο αναλυτής εξιδανικεύει τον αναλυόμενό του, ταυτίζεται μαζί του και τότε θα αρνηθεί το έργο το δικό του, το οποίο του έχει προκαλέσει αγωνία, και θα οικειοποιηθεί το έργο του θεραπευομένου του. Με την ταύτιση αυτή θα ερωτευτεί το είναι του τελευταίου με έναν πραγματικό αλλά και μ’ έναν αμυντικό τρόπο. Και λέω «πραγματικό» γιατί όλοι οι άνθρωποι κατά καιρούς λιμπιζόμαστε αυτό που έχει ο άλλος (όπως δίδαξε και ο Dr Lecter στην Clarice η οποία ήθελε να μάθει). Ο αναλυτής βέβαια μπορεί να αγαπάει με έναν τρόπο ειδικό τα υποκείμενο της ψυχαναλυτικής εργασίας, ωστόσο, μόνο ως άνθρωπος μπορεί και να το ερωτευτεί.

Σε αυτό το βύθισμά του (την αντιμεταβίβασή του, όπως λένε οι συνάδελφοι στο χώρο, εγώ διαφωνώ κάθετα και την λέω μεταβίβαση του αναλυτή, αλλά αυτό δεν μας αφορά), ο αναλυτής μπαίνει σε μία διαδικασία να κάνει κάτι που δεν του αναλογεί και άρα δεν μπορεί (βαθιά μέσα του το γνωρίζει αυτό). Η υπάρχουσα αγωνία ασφαλώς θα επεκταθεί και θα τον εξαναγκάσει να σαμποτάρει τη διαδικασία επανόρθωσης του υποκειμένου της αναλυτικής εργασίας ενώ θα υπονομεύσει ταυτόχρονα τη δική του συμβολή και εργασία και έτσι η θεραπευτική σχέση θα λυθεί εξαναγκαστικά.

Όταν επιστήθια φίλη μου με ρώτησε κάποτε, “πως αντέχεις να με ακούς;”, της απάντησα, “είναι επειδή ποθώ τους ανθρώπους και δεν θέλω να το αποδεχτώ”. Ίσως γι’ αυτό τελικά με κέρδισε η ψυχολογία και όχι η νομική και ακόμη περισσότερο το «δικαστικό». Όχι μόνο επειδή θα μεριμνώ, για να μην μπει ο άνθρωπος στο ίδρυμα, αντί να ερευνώ, μάλλον, πως θα μπει σε αυτό, αλλά και επειδή στην συναισθηματική ερώτηση που κάποτε ακολουθεί την πρωταρχική δική μου, ήτοι, “…θα με αναλάβεις;…”, εγώ επιλέγω κυρίως να απαντώ ακολουθώντας, φωτεινό παράδειγμα…, αυτό που έχω ήδη διδαχτεί,

“Ναι, θα σας αναλάβω. Αυτή η ώρα είναι πια δική σας”


© 2019 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

Σάββατο 2 Νοεμβρίου 2019

Οι ιστορικές επαναλήψεις των ατόμων


Στο παρελθόν είχα σχολιάσει στον διδάσκοντα αναλυτή (εκείνον σημειωτέον που εκτιμώ για το μορφωτικό του κύρος, την ψυχική ποιότητά του και το ψυχοθεραπευτικό του σθένος, χωρίς να εξιδανικεύω τις αρετές του, διότι δεν θεωρώ πως διαθέτει τελειότητα σε κάτι, αλλά τα στοιχεία αυτά που εγώ μπορώ να αναγνωρίσω και να εξηγήσω, σημαντικό αυτό) πως ο χώρος μας είναι επικίνδυνα συρρικνωμένος μέσα στις επίσημες εκπαιδευτικές δράσεις και πως φαίνεται πως σε αυτό ευθυνόμαστε ιδιαίτερα εμείς.

Ο λόγος, για τον οποίο ευθυνόμαστε σοβαρά και για τον οποίο τότε δεν μίλησα διεξοδικά, είναι πως η θεσμική ανάγκη να «κρατεί» κάποιος ως δεσπόζουσα μορφή (αξία που έχει κληροδοτηθεί στους επιγόνους του από τον ίδιο τον πατέρα της ψυχανάλυσης, τον οποίο σέβομαι βαθειά), καθώς επίσης και τα διάφορα σύνδρομα που ξυπνάει η ψυχολογική μεταπολίτευση ή απλά η θεωρητική διεύρυνση του χώρου δημιουργούν μία αμυντική συμπεριφορά, μέσω της οποίας κάποιος τηρεί ένα ανένδοτο στυλ, προκειμένου να εξοβελίσει τον εαυτό του από το μικρό και γήινο και να τον εκτοξεύσει μέσα στο μεγαλειώδες θείο. Και αυτό επίσης συμβαίνει συχνά και μέσα στην ψυχοθεραπευτική διαδικασία, αλλά δεν είναι της παρούσης. Τούτο θα διαταράξει το σύστημα και θα ξυπνήσει τη γονεϊκή μεταβιβαστική άμυνα, πράγμα το οποίο σημειωτέον μπορούν εξίσου ωραιότατα να επιτύχουν και τα προβολικά τεστ και γι’ αυτό και ορθώς (πέραν άλλων…) δεν χρησιμοποιούνται από τον ψυχαναλυτικό κόσμο.

Όπως είχα ξεκάθαρα δηλώσει στον φίλο μου τον Γ.Μ., τιμώ αδιαπραγμάτευτα τον χώρο μου (και τον πατέρα της ψυχανάλυσης, S.F. επίσης) που μου προσέφερε την πρώτη σωτηρία και μ’ έμαθε να νοιώθω, και άρα και να σκέφτομαι γύρω από αυτό που νοιώθω, όχι επειδή ενδιαφέρομαι να μπω σε μία μηχανική αναπαραγωγή του συστήματος, αλλά επειδή θέλω να διαθέτω συμβολή στη δημιουργική και ατέρμονη εξεύρεση του εαυτού του. Αυτό το τελευταίο δεν βλέπω να επιτυγχάνεται με ευκολία αν ο χώρος της ψυχανάλυσης δεν μπει σε αυτό που ο ίδιος ο φίλος μου ο Γ.Μ. μου είχε προτείνει στο παρελθόν : «Κάνατε πολύ καλά και περάσατε από τον χώρο της φιλοσοφίας πιο πριν…. γιατί η ψυχανάλυση έχει κλειστεί τα τελευταία χρόνια πολύ στον εαυτό της…». Αυτό, για μένα, συνεπάγεται πως δεν επαρκεί η ψυχανάλυση να ασχολείται πλέον μόνο με το ενδοψυχικό. Μία τέτοια τριβή πάνω στον εαυτό μπορεί να καταστήσει έναν άνθρωπο όχι γνώστη,  αλλά σοφό. Όμως ο άνθρωπος πρέπει, αν μη τι άλλο, να μην είναι και δυστυχής και αυτό είναι αδύνατον να επιτευχθεί, εάν ο ειδικός δεν λάβει την απόφαση να αγγίξει και να παρακολουθεί στενά και μία πολύ ειδική πραγματικότητα του υποκειμένου, δηλαδή το σύμπτωμά του, εργασία που έχει εγκαταλειφθεί και σε βάρος του υπόλοιπου ψυχολογικού επιτελείου.



Η ψυχανάλυση είναι μία ακραία μορφή επιστημονικής γνώσης, γι’ αυτό και μπορεί να καταστεί μαγεία, επειδή ασχολείται κατ’ εξοχήν με το ασυνείδητο το οποίο διαθέτει μία εξουσία και μία αδιαμφισβήτητη πρακτική γνώση, αξιοποιώντας διάφορους γνωστικούς μηχανισμούς και καθιστώντας τη ζωική οσφρητική ικανότητα και τις ικανότητες προσανατολισμού και προσοχής που δίνουν οι κεραίες, καλύτερες και από αυτές των άριστων μεταξύ του υπόλοιπου ζωικού βασιλείου.

Ας επιτρέψουμε λοιπόν στη «νεράιδα των δοντιών» (πρωταγωνίστρια του ομωνύμου βιβλίου του Joyce Graham), την οποία τα υποκείμενα τείνουν να προσκαλούν (όπως διατείνεται ο συγγραφέας) και να βαστούν γερά μέσα στο είναι τους, να μας παρασύρει σε μία ξενάγηση μέσα στον κόσμο της (όπως συνέβη και στην ιστορία του βιβλίου) και να μας δείξει τι είναι αυτό που γίνεται και που αξιωματικά και αναπόδραστα θα γίνει:

Λένε πως η ιστορία επαναλαμβάνεται και αν γνωρίζεις αρκετά την ιστορία σου, μπορεί να κάνεις επαρκείς προβλέψεις πλέον για το μέλλον σου. Όχι η ιστορία που βλέπετε τώρα να εκτυλίσσεται μπροστά στα μάτια σας, αλλά η ιστορία από το απώτερο παρελθόν του υποκειμένου. Ασφαλώς, η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται έτσι απλά, λόγω των μορφωτικών εμπειριών ζωής και των βιωμάτων και ασφαλώς λόγω της μετατόπισης μέσα στο αναπτυξιακό στάδιο και των αναγκών που πλέον θα προκύψουν. Άρα τα υποκείμενα αλλάζουν (και μαζί με αυτά και τα αντικείμενα των επενδύσεών τους) αλλά πάντα θα φέρουν όλοι αυτοί μέσα τους το μοτίβο τους (όπως ο Van Gogh έχει το αναγνωρίσιμο στυλ του) το αίτημά τους, ίσως και το παιδικότροπο amandi αίτημά τους, τον δαίμονά τους, όπως ανάγλυφα και αυτάρεσκα συνηθίζω να παραδέχομαι.

Βέβαια τα αιτήματα θα αλλάξουν προσανατολισμό. Αυτό σημαίνει (στη γλώσσα τη δική μου) πως αυτά που κάποτε ήτανε λανθάνοντα, στο μέλλον θα γίνουν φανερά, γιατί μπορούν λόγω των συνθηκών, δηλαδή λόγω του ότι τα αιτήματα των σύγχρονων αντικειμένων, με το πέρασμα και κάτω από το βάρος της εμπειρίας και της ζωής, θα γίνουν πλέον φανερά. Εξίσου τα φανερά αιτήματα θα γίνουνε λανθάνοντα, ακριβώς επειδή τα σύγχρονα αντικείμενα διαθέτουν πλέον δύναμη και έχουν ήδη δηλώσει τα όριά τους και αυτό μπορεί να γίνει ωραιότατα πια παραληπτέο και ορθώς από τον ψυχονοητικά έμπειρο άλλο.

Όμως και τα αντικείμενα είναι διαφορετικά, γιατί οι άνθρωποι τείνουν να προσελκύουν το όμοιο και όχι όπως λένε οι συνάδελφοι των θετικών επιστημών το διαφορετικό (που αφορά σε εξωτερικά χαρακτηριστικά και τρόπους). Οπότε όσο περισσότερο επεξεργασμένος είναι κάποιος, τόσο περισσότερο θα ελκύει και θα ελκύεται από πρόσωπα που μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες ή ακόμη και τις άρρητες αξιώσεις του μέσα στο τρέχον αναπτυξιακό στάδιο. Αυτό συνεπάγεται μία ωριμότητα των αντικειμένων (…όχι ιδανική!…) και μία ικανότητα στην επεξεργασία του καλού πολύ διαφορετική από αυτή του παρελθόντος, όπου τίποτα από τα δύο δεν μπορούσε να υπάρξει με μία έστω σχετική επάρκεια.

Βλέπουμε λοιπόν πως η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά αυτό που επαναλαμβάνεται είναι κυρίως τα μοτίβα που χτυπάνε συνεχώς την πόρτα και αναζητούν την πραγμάτωσή τους μέσα στο φως του ήλιου. Και όταν η συνθήκες το επιτρέπουν, η ζωική όσφρηση και η προσοχή του ασυνειδήτου θα ξυπνήσουν (για όλους τους εμπλεκόμενους). Η σειριακή διευθέτηση των πραγμάτων δεν είναι ουδέποτε τυχαία, καθώς αυτή θα καθοριστεί από τους ρόλους των ατόμων μέσα σε ένα κοινωνικό περιβάλλον:

Τον πρώτο λόγο θα έχουν δηλαδή οι ρόλοι που διαθέτουν την εξουσία να …καθομιλούν… και αν αυτοί περάσουν στον ταυτιστικό μηχανισμό που υποκειμένου (λόγω της ενδεχόμενης παντοδυναμίας του) αυτό το οποίο θα συμβεί είναι να αρχίσει το υποκείμενο να συνομιλεί με το αρχικό (κατά Freud), το εξέχον αντικείμενό του που είναι ο ίδιος του ο εαυτός, στις διαφορετικές του ποιότητες, όποιες και αν είναι αυτές, ακόμα και σε αυτές που αφορούν σε αναπτυξιακές καθηλώσεις. Όμως αυτά τα αντικείμενα δεν διαθέτουν ποτέ γενικώς αναγνωρίσιμο αντικείμενο αναφοράς (κατά τον γλωσσικό όρο), δηλαδή δεν μπορούν να εντοπιστούν στο περιβάλλον, όχι εξαιτίας της φύσης τους, όταν συνιστούν έννοιες, αλλά επειδή είναι άυλα, οπότε κινούνται μόνο μέσα στο φαντασιακό.

Οι άνθρωποι, που τείνουν να εκδηλώνουν την παντοδυναμία τους, θα βρεθούν ανά πάσα ώρα και στιγμή κοντά σε άλλα πρόσωπα που ασκούν επίσης με τον δικό τους τρόπο την παντοδυναμία τους, δηλαδή είτε μέσα από την ποικιλία των εξεχουσών δράσεών τους, στις οποίες πρωτοστατούν, είτε μέσα από τις αναζητήσεις τους, όπως η δύναμη που προσφέρει η επιστημονική γνώση και η τέχνη. Οι άνθρωποι λοιπόν περνούν από πλείστες συνθήκες, αλλά (δια)αντιδρούν μόνο σε αυτές που οι ασυνείδητες κεραίες και η όσφρησή τους τους υποδεικνύουν και ασφαλώς είναι αυτές οι περιπτώσεις στις οποίες προκύπτουν διαδράσεις. Είναι αυτές οι περιπτώσεις όπου τα αιτήματα του απώτερου παρελθόντος θα μπουν ξανά στην επεξεργασία και όσο η εμπειρία του ανθρώπου δεν βελτιώνει την όρασή του, τόσο οι ιστορικές επαναλήψεις θα διαιωνίζονται χωρίς πολύ μεγάλες αλλαγές.

Κατανοούμε ίσως τώρα πως η θεμελιώδης λειτουργία του ασυνειδήτου είναι η προσαρμοστική αλλά και εύπλαστη ένταξη του υποκειμένου μέσα στον πολιτιστικό του χώρο, και μέσα στο ανήκειν εκεί που θα μπορούσε να ανήκει, μ’ έναν τρόπο όμως αρκετά εξατομικευμένο. Οπότε, η λειτουργία του ως πρωταρχικού (όχι μοναδικού) ρυθμιστή της ζωής είναι αδιαμφισβήτητη, καθώς διαθέτει ανά πάσα ώρα και στιγμή ενημερότητα της ιστορίας και των αναγκών του υποκειμένου, πράγμα το οποίο, όπως καταλαβαίνετε, δεν μπορεί να βρίσκεται ανά πάσα ώρα και στιγμή μέσα στη γνώση του υποκειμένου. Στη βάση αυτή, διαφορετικοί μηχανισμοί τίθενται σε λειτουργία, όταν τα πράγματα δεν πάνε και ακριβώς καλά, πράγμα το οποίο τείνει να βελτιώνει τη μακροβιότητα του υποκειμένου, αλλά σύνηθα (όχι πάντα) με πολύ σημαντικό κόστος στην ποιότητα της ζωής του και την ευδαιμονία του.



…déjà vu, θα μπορούσε να πει κάποιος, αλλά δεν είναι déjà vu, είναι το κόκκινο χάπι,
που οδηγεί στην πρώτη πηγή της γνώσης για την ίδια μου την ύπαρξη…και η έκπληξη, κάπου λίγο και το σοκ, ... μεγάλη...αλλά και αυτή δική μου είναι...


© 2019 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

Παρασκευή 18 Οκτωβρίου 2019

Φόβος, Τρόμος και Ενοχή ΙΙ


Κάποιοι δηλώνουν ευθέως «ναι, είμαι κακός» ή «ναι, είμαι ρατσιστής» και πίσω από αυτό λανθάνει μία επιθετική διάθεση απέναντι στον συνομιλητή, στη βάση των «υποθέσεών» τους για τη γνώμη που έχει γι’ αυτούς ο άλλος, λες και πρόκειται για μία αμοιβαίως αναγκαία και αναπόφευκτη ενασχόληση. Τούτη η ομολογία προσιδιάζει του ατοπήματος του καμικάζι θανάτου, μόνο που σε αυτήν την περίπτωση δεν υφίσταται το σχετικό «σθένος» της αυτοχειρίας και αν επρόκειτο τέτοιες ομολογίες να επιφυλάξουν σοβαρή επίπτωση μάλλον δεν θα είχαν ειπωθεί.

H.R. Giger
https://www.youtube.com/watch?v=CCFx188UmXs&t=174s



Πολύ συχνά οι άνθρωποι παραμένουμε «μη φυσιολογικοί», επειδή δεν διαθέτουμε το «σθένος» να γίνουμε «φυσιολογικοί», καθώς φοβόμαστε «να αποδράσουμε από τη φυλακή των μοτίβων» επαναλαμβανόμενης εκδραμάτισης, η οποία βιώνεται διαστροφικά ως ευχάριστη. Στο αβυσσαλέο βάθος της εκδραμάτισης πάντοτε μα πάντοτε υποκρύπτεται ο ακραίος φθόνος του υποκειμένου ενάντια στην ίδια του την ύπαρξη. Αυτός ο φθόνος λόγω του γεγονότος πως είναι αβάσταχτος στο να ιδωθεί, ακόμη περισσότερο να κολυμπήσει κάποιος μέσα σε αυτόν, «παραφράζεται» χωρίς έγκυρη μεταφορά (προβάλλεται) από το υποκείμενο, δηλαδή μεταφράζεται (και μετατρέπεται από το υποκείμενο) σε φθόνο του αντικειμένου ενάντια στο υποκείμενο και μέσω της ταύτισης του υποκειμένου με το αντικείμενο, γίνεται φθόνος του υποκειμένου ενάντια στο αντικείμενο (και επαναπωθειται), όπου αντικείμενο είναι ο «εξωτερικός άλλος», ο οποίος δεν είναι κατ’ ανάγκη ένα συγκεκριμένο πρόσωπο.

Γι’ αυτό λοιπόν η εκδραμάτιση λαμβάνει τον χαρακτήρα της εθιστικής ευχαρίστησης. Αφενός επειδή στο βάθος της λαμβάνει χώρα η (μαζοχιστική) αυτοτιμωρία με στόχο την αναγκαστική και καταναγκαστική εξιλέωση (πράγμα που το συναντάμε στους σχιζοφρενείς, όταν διαπράττουν εγκληματικές πράξεις και ασύνειδα επιδιώκουν να συλληφθούν), ακόμη περισσότερο, επειδή το αντικείμενο του φθόνου μεταφέρεται ανώδυνα στο εξωτερικό περιβάλλον. Πάντα όμως, μα πάντα η εκδραμάτιση του φθόνου βιώνεται ενάντια στον εαυτό και από εκεί αντλείται κάθε ουσιαστική ευχαρίστηση, καθόσον επαναφέρει τα πράγματα σε τάξη και οικονομεί τη λύτρωση στο πεδίο του ασυνειδήτου. Αλλά, ας πούμε, το «έγκλημα», εξαιτίας του φθόνου απέναντι στην ίδια την ύπαρξη, έχει δρομολογηθεί.


Κανένας δεν μπορεί πραγματικά να φθονήσει κάποιον άλλον. Ο φθόνος έχει πάντοτε ένα πρωτογενές στόχαστρο και (ας πούμε) «...επιδημικά....» μπορεί να μεταβιβάζεται στο κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον, μέσω των αμυντικών μηχανισμών και ...άλλων...

Όσον αφορά τη δική μου ψυχολογική γνωσιολογία, αυτή η παραπάνω περιγραφείσα αδυναμία για ένταξη στο «φυσιολογικό» εκκολάπτεται, συγκροτείται, τροφοδοτείται και ανατροφοδοτείται προοδευτικά και άλλοτε παράλληλα, πάνω σ’ ένα πρωτογενές και ολότελα ασύνειδο υπόστρωμα διάχυτης ενοχής το οποίο θα διακλαδωθεί περαιτέρω σε ενδοψυχικούς τόπους και τρόπους και εν κατακλείδι ασφαλώς (αυτό που μας ενδιαφέρει) στη σχέση με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον, πάντοτε εκεί καταλήγει κάθε θέμα ψυχικό.

Είναι αρκετά εύκολο να προβεί κάποιος σε μία αμυντική ομολογία (όχι σθεναρή απολογία, αυτό είναι αρκετά πιο δύσκολο να γίνει, πολύ περισσότερο εφόσον πρόκειται για αυθεντική και ειλικρινή επικοινωνιακή απόπειρα) σαν την παραπάνω για τον εαυτό του, καθώς έχει στο βάθος του μυαλού του το κοινωνικοϊστορικό αιτιολογικό που μπορεί να εξεύρει και να χρησιμοποιήσει. Πέρα όμως από αυτό, έχει αποσύρει «εν συνειδήσει…» από το γνωστικό του πεδίο ότι αυτόματα τη χρησιμοποιεί και εναντίον του, πράγμα το οποίο ακυρώνει το όποιο αιτιολογικό του, όσο ακράδαντο και αν μπορούσε να είναι.

Αν κάποιος δηλώσει, επί παραδείγματι, πρέπει να θανατωθεί ο τάδε για τον τάδε λόγο, είναι σαν να αποδέχεται να θανατωθεί ο ίδιος για τον ίδιο λόγο (η στατιστική πιθανότητα ενδέχεται να τον διευκολύνει να προβαίνει σε τέτοιες …αφηγήσεις… γι’ αυτό οι συνάδελφοι στο χώρο καλό θα ήταν να ασχοληθούν μετά φορτικότητως και με ζητήματα σαν αυτό… μπας και μας βάλουνε μυαλό…), πράγμα το οποίο είναι ασυμβίβαστο με τη φύση των ζωντανών πλασμάτων (το γνωρίζουν αυτό και οι πέτρες) γι’ αυτό και αυτομάτως καθίσταται άκυρο, όπως κάθε τι σχετικό, και μηδέν αντιρρήσεις μπορούν, επ’ αυτού, να διατυπωθούν. Βέβαια, μία τέτοια αποδοχή δεν πρόκειται ποτέ πραγματικά να πλειοδοτήσει, όσο θαρραλέος και αν υποστηρίζει κάποιος πως είναι και ασφαλώς η περίπτωση του αυτόχειρα είναι ολότελα διαφορετική.

Πέραν των προηγουμένων, εμένα μία τέτοια δήλωση προσωπικώς με ενδιαφέρει από ελάχιστα έως καθόλου ως μεταβλητή κοινωνικής συμπεριφοράς. Κυρίως εκλαμβάνω την αξιολογική κρίση ως κωδικοποίηση ενός συνόλου επιφανειακών νοημάτων, προκείμενου να γίνουν γλωσσικώς πραγματεύσιμα πράγματα που αλλιώς δεν θα μπορούσαν να περάσουν στη γλωσσική πραγμάτωση και την ανθρώπινη επικοινωνία, μέσω του λεκτικού κωδικού.

«Είμαι πρωτεύον θηλαστικό», είναι μία ταξινομία που κατανοώ, όπως επίσης και την ταξινομία «ντόπια πανίδα», έτσι όπως ειπώθηκε στη σειρά «The Big Bang Theory» την κατανοώ στη σκωπτική, μεταφορική της σημασία. Τι σημαίνει όμως αντικειμενικά και πρακτικά «είμαι ρατσιστής» και γιατί δεν θα έπρεπε κάποιος να είναι ρατσιστής (αν αυτό είναι κάτι) ή γιατί να έχει χρέος να δέχεται υποδείξεις για το τι πρέπει να είναι ή να μην είναι, περαιτέρω γιατί θα πρέπει να απασχολεί τους άλλους επικοινωνώντας τους ζητήματα προσωπικά, εφόσον αυτοί οι άλλοι δεν συνιστούν στενό του περιβάλλον, ούτε κάποιος από αυτούς είναι ο αναλυτής του; Άραγε, αυτός που επίσης  κάνει σθεναρά την υπόδειξη  είναι ρατσιστής ή δεν είναι ρατσιστής; Ας τα σκεφτούμε όλα αυτά…

Μία τέτοια δήλωση λοιπόν δεν διαφέρει από μία δήλωση του τύπου «Είμαι πολύ ωραίος». Έχω συναντήσει ανθρώπους οι οποίοι εκδηλώνονται με τρόπους που δείχνουν (υποθέτω) πως αντιλαμβάνονται τους εαυτούς τους ως ιδιαίτερα εμφανίσιμους, αλλά στα μάτια τα δικά μου η εικόνα αναδεικνύει νοήματα διαφορετικά… Η πραγματικότητα (ασχέτως της στατιστικής επαληθευσιμότητάς της) εκδηλώνεται πάντοτε στα μάτια του βλέποντος (κάπου έχω διαβάσει κάτι σχετικό, μάλλον στο πλαίσιο της θεωρίας του γνωστικού κονστρουκτιβισμού), πέραν τούτου, είναι αδύνατον κάποιος να είναι ή να μην είναι για πάντα κάτι και αυτό το κάτι να μπορεί σε κάθε περίπτωση να μετρηθεί σε μία κλίμακα με σημείο εκκίνησης το μηδέν και έσχατο το ένα. Κατά συνέπεια, όλοι σχεδόν είναι δυνατόν να είναι κάπου κάπου διάφορα πράγματα, μόνο στις διαστροφές ή στα ταλέντα συναντάμε κατ’ εξοχήν το απόλυτο. Συνεπώς, τέτοιες δηλώσεις δεν συνιστούν τίποτα περισσότερο από απόπειρες φαλλικής προσέγγισης του αντικειμένου για την άρση του ευνουχισμού, λόγω της αναπτυξιακής καθήλωσης και της αναμενόμενης έγερσης αμυντικών μηχανισμών, μεταξύ των οποίων εντάσσονται και οι μηχανισμοί στόχευσης.

Εν κατακλείδι, συμφωνώ με τους συναδέλφους του ευρύτερου χώρου, οι οποίοι σημειωτέον μας έχουν μάθει πράγματα σημαντικά γύρω από το θέμα αυτό: Το να συμπεριφέρεται ή να νοιώθει κάποιος σε διαφορετικές φάσεις και περιστάσεις αρνητικά για το «περιβάλλον» του, χωρίς όμως κάτι τέτοιο να είναι ιδιαίτερα αιτιολογημένο, είναι κάτι που έτσι και αλλιώς θα συμβεί (για ένα εκατομμύριο λόγους λέω εγώ). Άρα (συμπληρώνω), ανά πάσα ώρα και στιγμή κάποιος μπορεί να συμπεριφερθεί αρνητικά (ήτοι με  προκατάληψη) ή να νοιώσει σχετικά συναισθήματα για εκείνους οι οποίοι είναι δυνατόν να μπουν στο ψυχολογικό του στόχαστρο, με τη διεκπεραιωτική λειτουργία των προβλητικών μηχανισμών και των μηχανισμών στόχευσης (όπως οι μηχανισμοί αληθούς και ψευδούς εξιδανίκευσης και η στόχευση εν απουσία βάθους), οπότε κάθε ιδεολογικοποιημένο αιτιολογικό καθίσταται πραγματικά τελείως περιττό.
                       
Μία τέτοια παραδοχή γίνεται λοιπόν αρκετά ανώδυνη, καθώς ο «μάρτυρας» γνωρίζει ασυνειδήτως ότι η ομολογία του διαθέτει την αισθητική μίας δήλωσης του τύπου «είμαι ο καλύτερος του χωριού», για την οποία ουδείς πρόκειται να καταφέρει πραγματικά! να επιχειρηματολογήσει και συνεπώς να διαφωνήσει, κυρίως επειδή δεν έχει καμία απολύτως αξία, όταν δεν συνεπάγεται πρακτικές συνέπειες και επιπτώσεις. Αυτή η απουσία οδύνης συνιστά μία οπτική για να εξιστορήσουμε, σε αδρές γραμμές, κάποια «συμβάντα» που αφορούν και συγκροτούν, μεταξύ πολλών άλλων, το ψυχολογικό υπόβαθρο του «ομολογηθέντος  κακού».

Μία «αναπόδεκτη» αίσθηση εαυτού (που συνεπάγεται πρακτικά! και σε υπερβολικά αδρές γραμμές ένα ασύνειδο αίσθημα ενοχής για το τι είναι κάποιος, τι κάνει, τι δύναται να κάνει και τι του είναι επιτρεπτό, να εγχειρίσει, όπως αναφέρθηκε πιο πάνω), εφόσον διαιωνίζεται, γίνεται ασύνειδα αποδεκτή και δεν επανορθώνεται, θα δρομολογήσει (σίγουρα και με τη συμβολή του υπερεγωτικού μηχανισμού) την αυτοκαταγγελία και την αποκήρυξη του εαυτού, και περαιτέρω περισσότερο εστιασμένους παροπλισμούς που θα εντείνουν διαφορετικά (αισθήματα ενοχής) αλλά και το κυρίαρχο υποβόσκον αίσθημα ενοχής.

Μία σχετική έννοια στον ευρύτερο χώρο και η οποία (αν θυμάμαι καλά) προέρχεται από το χώρο της κοινωνικογνωστικής ψυχολογίας είναι η έννοια της «μαθημένης ανημπόριας». Πρόκειται όμως για μία διαφορετική περίπτωση, διότι η μαθημένη ανημπόρια συνιστά κυρίως μία υπερκείμενη δομή και στη σχετική θεωρητική επεξεργασία δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στο γνωστικό, αλλά (συμπληρώνω) και στο άδηλο σύμπτωμα στο γνωστικό, δηλαδή στην «αυτόματη σκέψη». Η μαθημένη ανημπόρια χτίζεται μέσω διαφόρων προτύπων μάθησης, ενώ στην ασύνειδη ενοχή βιώνεται  μία τουλάχιστον… συρρικνωμένη και ανεπιθύμητη αντανάκλαση της ύπαρξης του υποκειμένου από το ίδιο το υποκείμενο, με τη συμπερίληψη των δικών του ενδοβολών, και αυτή η ...αντανάκλαση... έχει ξεκινήσει να κάνει την εμφάνισή της πριν καν το υποκείμενο να έχει καν γεννηθεί, μέσω των γονεϊκών προσδοκιών και αυτό το τελευταίο είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Francisco de Goya


Από τη στιγμή που ένας άνθρωπος προχωρήσει σε μία τέτοια ομολογία, «εγκληματεί» εις βάρος του εαυτού του και τον τιμωρεί (μία τιμωρία που θα …λάβει περισσότερους προσανατολισμούς…), πράγμα το οποίο θα εκδραματίσει εκατό τοις εκατό και σύμφωνα πάντοτε με την «αισθητική» του, δηλαδή θα εκδηλώσει σύμπτωμα ή συμπτώματα περισσότερο ή λιγότερο κοινωνικώς αποδεκτά ή ιδεολογικοποιημένα, μέσω της πολιτισμικής ανοχής και παραμετροποίησης. Και αυτό, διότι έχει ήδη προχωρήσει σε «ακύρωση» της ύπαρξής του, καθόσον την έχει καταστήσει μη σύννομη και συνεπώς μη άξια για ικανοποιητική ζωή. Όταν κάποιος δεν μπορεί να «αντιληφθεί», να «νοιώσει» (και σύμφωνα με τον πλατωνικό μύθο του σπηλαίου) το «ευ ζην» το δικό του, είναι αδύνατο να αντιληφθεί και να νοιώσει το «ευ ζην» του άλλου.

…Ζει στο σκότος της αποκήρυξης…

Πέρα όμως από αυτό, αφήνει το «ανέγγιχτο, του τραύματος, κακό» ελεύθερο να δρα και να αλωνίζει, χωρίς κανέναν έλεγχο ουσιαστικό, εκτός από την εποπτεία της κοινωνικής συμμόρφωσης, πράγμα το οποίο θα αφυπνίσει την καταδιωκτική ενοχή του Carveth, αντί να θέτει σε λειτουργία την επανορθωτική ενοχή, με την οποία γίνεται επεξεργάσιμο το «κακό» στις πραγματικές, τις αληθινές του διαστάσεις, που απενεργοποιούν στο ασύνειδο το μεταφυσικό.

Περαιτέρω, εφόσον «βιαιοπραγεί» εις βάρος της ύπαρξής του, είναι αδύνατον να μην «βιαιοπραγήσει» εις βάρος της ύπαρξης του άλλου, χωρίς όμως αυτό να συνεπάγεται πως διαθέτει αντοχή στον πόνο. Είναι διαφορετική η μέση αντοχή που μπορεί να διαθέτει ένας άνθρωπος σ’ έναν επεξεργάσιμο πόνο, δηλαδή σ’ έναν πόνο μακροπρόθεσμα προσοδοφόρο, από την υποταγή σ’ έναν μη επεξεργασμένο πόνο, δηλαδή σ’ έναν πόνο που οδηγεί στην καθήλωση μέσα σε αυτόν και σε μία υπερευαισθησία στον πόνο εκείνον που θα μπορούσε να περάσει στη συνειδητή επεξεργασία και τη συμπερασματικότητα.

Αυτή λοιπόν η καταγγελία με υποκείμενο το υπερεγώ (που σταδιακά θα μετατραπεί σε σαδιστικό και το οποίο στον ευρύτερο χώρο γίνεται συχνά προσπελάσιμο -αδρομερώς μιλώντας- ως περιβαλλοντική/ κοινωνική/ πολιτισμική μεταβλητή, αλλά εδώ ενδιαφερόμαστε για την ψυχικοποίηση αυτού) η οποία εκδηλώνεται με αισθήματα ενοχής, σε μία κλίμακα από το σχεδόν απόλυτα ασύνειδο μέχρι το υποσυνείδητο και λιγότερο το συνειδητό, όχι μόνο προβάλλεται σε ασύνειδα επιλεγμένους στόχους, (προκαλώντας τη «βιαιοπραγία» του υποκειμένου) παράλληλα δημιουργεί μία έντονη εσωτερική διαμαρτυρία, μία υπερευαισθησία στον πόνο και έναν τρόμο να «αποδράσει» κάποιος στο «φυσιολογικό» ή απλά στο περισσότερο κανονικό και ακόμη καλύτερα στο «λογικό».

Η αόρατη φυλακή λοιπόν που χτίζει γύρω από το άτομο το «διάχυτο ασύνειδο της ενοχής», θα εκκολάψει και θα εξελίξει περεταίρω επιμέρους απρόσφορες επιλογές ζωής, που θα εντείνουν το συνολικό αίσθημα, αλλά και επιμέρους αισθήματα ενοχής.

Μέσα στο ψυχικό σύμπαν, η συνολική επιλογή ζωής, έτσι όπως έχει ψυχικοποιηθεί με την μεγαλύτερη ή μικρότερη και διαφορετικά εκπεφρασμένη απαξίωση της ύπαρξης γενικότερα (πολύ χειρότερα) και του εγώ (ως ρυθμιστή του διακινούμενου ψυχικού υλικού) ειδικότερα, θα γεννήσει (και θα γεννηθεί κατόπιν από αυτά) την αποδοχή του εγκλήματος, την αποδοχή της υπερεγωτικής καταγγελίας, τη διαμαρτυρία, την αποφυγή επεξεργασίας του πόνου και συνεπώς την «αποφυγή» του πόνου εντελώς και άρα την αναλγησία, την προβολή της αυτοκαταγγελίας και του κακού στον άλλον, για να τελεσιδικήσει στον εγκλωβισμό στην απόλαυση της διαστροφικής εκδραμάτισης,  η οποία μπορεί να συμπεριλάβει και την «βιαιοπραγία». Οι ιδεολογίες συχνά συνιστούν μία ψυχική δεξαμενή και μία ψυχική μετακατσκευή.

Πως όμως φτάσαμε έως εδώ;;…

Όχι ασφαλώς εξαιτίας του προπατορικού αμαρτήματος ή κάποιου άλλου συμπαντικού κακού που μπόλιασε το είναι μας και σίγουρα όχι λόγω σφάλματος στην “κατασκευή”

…προφανώς, εξαιτίας κάποιου ειδικού τύπου θυματοποίησης (…ή… «παραμέλησης»…) που έχει δρομολογηθεί πριν καν το πρόσωπο να έχει γεννηθεί…

Όταν πλέον μου απευθύνονται παρόμοιες δηλώσεις, ομολογουμένως αυτό με αφήνει παγερά αδιάφορη σε επίπεδο συνειδητού, εφόσον (κατ’ εμέ) ο καθένας είναι υπεύθυνος για τη μοίρα, τις σκέψεις, τα συναισθήματά του, το σύστημα αξιών του, τη ζωή του (ασφαλώς όταν δεν θαλασσοπνίγεται, βιάζεται ή κρεουργείται ή περνάει από μετατραυματικό στρες…) και αφού δεν είμαι ο κηδεμόνας ενός ανήλικου συνομιλητή, ή ο δάσκαλός του, ο γκουρού του ή κάποια άλλη μητρική ή πατρική οντότητα. Μόνο που δυστυχώς «…η ασύνειδη σκέψη μου…» (και μακάρι να είναι μόνο αυτή…) πάντα θα σχολιάσει… πολύ περισσότερο την πράξη της δήλωσης αυτή καθ’ εαυτή…


© 2019 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

Σάββατο 6 Απριλίου 2019

Το πεπρωμένο της επιτυχίας

μεγαλειώδες το εγχείρημα...                                                                       Oswaldo Guayasamin
μετά τις τυμπανοκρουσίες
ή τις χιονοστιβάδες της ευυπόληπτης
ή της καλόστρωτης ζωής

και αφού η εξάντληση κοπάσει,                                                
δεν μένει τίποτα κανείς για να χλευάσει.
ούτε καν τη μαύρη τρύπα στο νερό

γιατί ο τρόμος μίας εξοχότητας
και ο φθόνος του ερωτικού ολέθρου
θα μετατρέψουν το λεπίδι στον πιο πολυειδή εχθρό

γιατί η τελειότης είναι πάντοτε αφορισμός.
όχι εκείνη του μυαλού, του σώματος,
ούτε αυτή της γνώσης, της καρδιάς,

αλλά η τελειότης του νοήματος που το “μοναδικό” γεννάει
για να μπορέσει κάποτε να κατακτήσει την αποκλειστική του συμφορά
και “μόνο” του εξολοθρεύει το νόημα του άλλου
και τούτο το καταδικάζει ισόβια στο διυποκειμενικό...                            Caspar David Friedrich

μα αφού περάσουν όλες οι καταστροφές

και φτάσει στο τελείωμά της η αποτυχία,
δεν έχει μείνει τίποτε άλλο για να έρθει

μόνο μία λογική και αδιάφευκτη επιβολή
η ειμαρμένη της ζωής, ή άλλως η επιτυχία
το ίδιο και ο θάνατος που βρίσκεται στην απογείωση αυτής...
----
Κλεόβουλος Αδάμας

                                                                                                                        
© 2019 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')

      
                                             Chopin - Spring Waltz (Mariage d'Amour)



Δευτέρα 11 Μαρτίου 2019

Η ΓΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ



Στην παρούσα φάση δεν σκοπεύω να προχωρήσω σε ψυχαναλυτική επεξεργασία της ανθρώπινης δημιουργικότητας, παρά μόνο σε έναν σύντομο σχολιασμό που συμπεριλαμβάνει την άποψη του Freud πως η «μετουσίωση» συνιστά τον αμυντικό μηχανισμό του ώριμου ανθρώπου, προκειμένου να καταστήσει  το ενορμητικό μέσα ακίνδυνο. Κατά συνέπεια οι εσωτερικές ώσεις παραλαμβάνονται και μετατρέπονται σε τέχνες ή άλλες κοινωνικά αποδεκτές δράσεις κουβαλώντας όμως πάντα μάλλον (και θλιβερά) μέσα τους τα αποκηρυγμένα κομμάτια του εαυτού.
                      Eugene von Blaas 

Η ίδια θεωρώ πως αυτό δεν μπορεί να ισχύσει παρά μέχρι ενός ιδιαίτερα περιορισμένου σημείου, εξίσου ότι κάτι τέτοιο συνιστά κατά κανόνα ανούσια εκδραμάτιση η οποία αποδιοργανώνει την ανθρώπινη λειτουργία, αντίθετα με την τέχνη που την κάνει εμπράγματη, την «αισθαντοποιεί» και την «εγκεφαλοποιεί».

Θεωρώ επίσης πως το παραγόμενο αποτέλεσμα της καλλιτεχνικής δημιουργίας προϋποθέτει τις αντίστοιχες σχετικές ανακατασκευές του ίδιου του υποκειμένου της τέχνης, το οποίο αναπλαισιώνει συνεχώς το βίωμά και κάποιες πλευρές της πραγματικότητάς του, μέσω της διαδικασίας κατασκευής.

Συνεπώς, η τέχνη μπορεί να συστήσει επιστημονική γνώση και φιλοσοφία του ατόμου και του ανθρώπου κατόπιν, υπό την έννοια και την προϋπόθεση πως ξεκινάει από υπάρχουσα γνώση, που έχει αξιολογηθεί από την «ανθρώπινη ύπαρξη συλλήβδην» μέσα στο πέρασμα του χρόνου ως αναγκαία, για να οδηγήσει σε μία άλλη που θα γίνει αναγκαία…

---------------------------------------

Πέρα από το Χρόνο


δεν είναι το συμβάν                                              Frederic Chopin - Mysterious Forest
που θα σε συνεπάρει,
ποτέ δεν είναι άλλωστε αυτό

είναι ο αέρινος χορός του,
από τη διανόηση της δύσης
στον λυρικό αισθαντισμό της ανατολής

είναι το πεταλούδισμα,
που εκτοξεύει έξω από το χρόνο τη μορφή του
σε εντελή διάσταση από τη χρονική ροή

είναι το σθένος,
που σκορπίζει στον αέρα αμέτρητα κομμάτια
που υποθάλπει τη νεογέννητη αγέρωχη κραυγή

είναι το ονείρεμα, το φαντασίωμα ενός παιδιού,
που σπάζει με το μύθευμα,
που υπερβαίνει με το μάγι τη ρεαλιστική γραμμή

δεν έχει κύρος μέσα του,
ούτε κατέχει αξία,
...
γιατί είναι απλά η ποίησις εντός του

Θεανώ Ανδρομάχου


© 2019 Ελένη Κανακάκη (ΦΠΨ Ψ')


                                       Shame: Carey Mulligan-New York, New York