Τετάρτη 26 Ιανουαρίου 2022

Θα 'ρθει την ώρα που σπαράσσεται το φως μου

Αυτός ο στίχος από το θαυμάσιο ποίημα του Διονύση Καψάλη «Μέρες Αργίας» έρχεται ωραιότατα να συνδεθεί, στο βάθος της προβληματικής του η οποία μάλλον αφορά στο δίπολο του έρωτα και του θανάτου, με το ζήτημα της απαρτίωσης, της ειρηνικής δηλαδή βίωσης του «αντικειμένου» ως κάτι πολυσήμαντο, τόσο μέσα στον ψυχικό κόσμο του ανθρώπου, όσο και κατά την αλληλεπίδρασή του με τον άλλο άνθρωπο στην καθημερινή ζωή του. Όταν μιλάμε για το αντικείμενο, αναφερόμαστε στις πρωταρχικές επενδύσεις του βρέφους στο φροντιστικό ή στα φροντιστικά πρόσωπα, εξίσου και στις κατοπινές, διαφυλικές κυρίως επενδύσεις του, οι οποίες θα υποδεχθούν τις μεταβιβάσεις του από το πρόσωπο ή τα πρόσωπα φροντίδας. Το ακριβώς τελευταίο σημαίνει πως οι τρόποι με τους οποίους συνδεόμαστε με τα πρόσωπα φροντίδας θα καθορίσει τους τρόπους με τους οποίους αργότερα θα συνδεθούμε με τα υπόλοιπα πρόσωπα του στενού κυρίως αλλά και του ευρύτερου περιβάλλοντός μας.

Το ζήτημα του διπόλου της «αγάπης» από τη μία, όταν αυτή φλερτάρει με κάποιες μεταφυσικές διαστάσεις της ζωής, και της «καταστροφής» ή του θανάτου από την άλλη, ως επίπτωση της εγκατάλειψης ή σε ένα υπαρξιακό επίπεδο της απωλείας θα μπορούσε να είναι το αντικείμενο της πιο πάνω αναφερθείσας προβληματικής. Μίας προβληματικής που στο χώρο μου συναντάται κυρίαρχα, κατά τη γνώμη μου, σε εκείνες τις δυσκολίες που αφορούν ευθέως στη σύναψη στενών κυρίως σχέσεων αγάπης, όπως επίσης και φιλίας.

Edvard-Munch

Όταν το πρωταρχικό φροντιστικό πρόσωπο πάσχει από ένα πανίσχυρο ναρκισσιστικό έλλειμμα, ώστε στη σχέση του με τους άλλους ανθρώπους να προσπαθεί σχεδόν πάντα να πραγματευτεί από τη μία το ζήτημα της σημαντικότητάς του και από την άλλη την αποφυγή της ναρκισσιστικής κατάρρευσης, τότε αυτό το πρόσωπο δεν μπορεί παρά να επιδεικνύει μία αμφίθυμη συμπεριφορά απέναντι στο βρέφος, η οποία αφορά στην εναλλαγή μεταξύ μίας μάλλον υπερβολικής (ψευδούς), αλλά ρηχής συναισθηματικής έκφρασης απέναντι στο βρέφος από τη μία και μίσους και παραμέλησης από την άλλη. Αυτό σημαίνει πως το ναρκισσιστικό φροντιστικό πρόσωπο λιγότερο εκφράζει αυθεντικό θετικό συναίσθημα απέναντι στο βρέφος ή συντονίζεται και αλληλεπιδρά θετικά μαζί του, αλλά περισσότερο κάνει χρήση ακόμη και του βρέφους, προκειμένου να εξιδανικεύει τον εαυτό του και να αντλεί αναγκαίες ναρκισσιστικές απολαύσεις, ενώ παράλληλα τείνει να προστατεύει την ύπαρξή του ακόμη και από τις ανάγκες, τρόπον τινά τις «επιθέσεις» του βρέφους, που εκλιπαρεί ή αιτείται της κατάλληλης ή ιδιαίτερης προσοχής.

Το ναρκισσιστικό λοιπόν φροντιστικό πρόσωπο αδυνατεί να εμπεριέξει το βρέφος, να παραλάβει δηλαδή τις επιθυμίες, τους πόνους, τα παράπονα και τα κλάματά του, να τα κρατήσει, να τα ανακουφίσει και να τα επιστρέψει πίσω στο βρέφος μεταβολισμένα, δηλαδή επεξεργασμένα κατά τέτοιο τρόπο, ώστε το βρέφος να καταφέρει να τα χρησιμοποιήσει τόσο για τη δική του ονειροπόληση, η οποία το βοηθάει να κρατάει το αντικείμενο μέσα του μόνιμο και σταθερό, όσο και στο πλαίσιο της αμοιβαίας αδιάληπτης και περιοδικής, αναπόλησης μεταξύ του ιδίου και του πρόσωπου φροντίδας, κατά τη διάρκεια των αναπτυξιακών φάσεων της ζωής του.

Το αποτέλεσμα όλων αυτών είναι το βρέφος να βιώνει κατ’ αρχάς μία αμφίθυμη μητέρα, μία μητέρα δηλαδή την οποία μεν χρειάζεται, παράλληλα δε αδυνατεί να εμπιστευτεί, οπότε, η υπέρτατη ανάγκη να αγαπηθεί από μία υπέρκαλη μητέρα υποσκάπτεται από το φόβο να εξαρτηθεί από μία τρομαχτική μητέρα και τούτη η αντίφαση θα ενταχθεί σε ένα εξελισσόμενο μοτίβο ζωής στην ενήλικη ζωή. Κατά δεύτερο λόγο, το βρέφος θα ταυτιστεί με τις προβολές του φροντιστικού προσώπου, οπότε θα βιώνει όλο και περισσότερο τον εαυτό του με το πέρασμα του χρόνου ως κάτι καλό αλλά και ταυτόχρονα ως κάτι κακό, ως κάτι που θα ήταν δηλαδή εφικτό να αγαπηθεί (amandum), αλλά ταυτόχρονα και ως κάτι ένοχο, ανάξιο και κακουργηματικό. Αυτό το τελευταίο θα εξελίξει το μοτίβο των αυτοκαταστροφικών συμπεριφορών του μετέπειτα εφήβου και ενήλικα, ο οποίος, για να αποφύγει τις διενέξεις με το υπερεγώ του και να προστατεύσει συνεπώς το «καλό κομμάτι της ζωής», θα επιτίθεται με διάφορους τρόπους στον κακό του εαυτό. Η πραγματοποίηση αυτοκαταστροφικών πράξεων, εξαιτίας των ασύνειδων αρνητικών φαντασιώσεων για τον εαυτό (εκδραμάτιση) απαλύνεται με την εξιδανικευτική, για τον εαυτό, φαντασίωση ενός θριαμβεύοντα οσιομάρτυρα που αιμορραγεί.

Edvard-Munch

Η βίωση όμως της αγάπης και της απωλείας με τρόπους μη λειτουργικούς φαίνεται πως προϋποθέτει άλλη μία συνθήκη που αφορά στο πρόσωπο που επιτελεί έναν ρόλο πατρικό, το οποίο, λόγω της δικής του ψυχοπαθολογίας (ψυχωσικού τύπου), ξεφεύγει από τα όρια της δική του ύπαρξης, για να διεισδύσει ακατάλληλα στο χώρο του παιδιού. Και τούτο ακριβώς συνιστά την «αποπλάνηση». Η αποπλάνηση εδώ δεν αφορά στη σεξουαλική καθυπόταξη του παιδιού, αλλά στην παραβίαση ή τη διάρρηξη των διαφορετικών ορίων που βρίσκονται ανάμεσα στη ζωή του παιδιού και του πατέρα και στην παραβίαση συνεπώς του «χώρου» του παιδιού εξαιτίας της ψυχωσικής καχυποψίας του πατέρα, απέναντι όχι μόνο στους άλλους ανθρώπους, αλλά εξίσου στο παιδί. Πρακτικά η παραβίαση αυτή υλοποιείται, όταν ο κηδεμόνας αυτός μεταχειρίζεται το παιδί του σαν να πρόκειται για αντικείμενο (κτήμα) δικό του, εισβάλει δηλαδή αδιάκριτα στα φυσικά περιβάλλοντα του παιδιού ή/και στο συναισθηματικό και διανοητικό του κόσμο (με λεκτικές και μη λεκτικές «διερευνήσεις» που το κάνουνε να νιώθει οδύνη και ντροπή), καθοδηγεί περισσότερο ή λιγότερο συνειδητά την ταύτιση του παιδιού με τον δικό του ψυχικό κόσμο, ενώ το φυλακίζει κάτω από την εποπτεία του, μέσα σ’ ένα χαρέμι ανθρώπων που θεωρεί «δικούς» του και πως μπορεί να διοικεί. Η θυματοποίηση αυτή θα εξαναγκάσει το παιδί να αγαπήσει ασυνειδήτως τον πατέρα, προκειμένου να τον αντέξει και να τον ανεχτεί, όμως θα προκαλέσει εξίσου την έγερση ενός αμυντικού μηχανισμού διεύρυνσης της «αποπλάνησης» αυτής, σύμφωνα με την οποία (διεύρυνση) το παιδί και ο μελλοντικός έφηβος και ενήλικος θα προσπαθεί πάντοτε να χειραγωγεί ανθρώπους -δυνητικά και κατά τις φαντασιώσεις του- πανίσχυρους και απειλητικούς, πράγμα που εμπλουτίζει κατά συνέπεια το πιο πάνω μοτίβο ζωής.

Μετά απ’ όλα αυτά, ο μελλοντικός ενήλικος τείνει να μπαίνει σε σχέσεις με ανθρώπους, όχι από εκείνον προσιτούς, τους οποίους εξιδανικεύει, προκειμένου να τους αντέχει και ασυνειδήτως να τους χειραγωγεί, για τους οποίους δημιουργεί φαντασιώσεις που περιλαμβάνουν μία μεταφυσική και άνευ όρων έκφραση, από μεριάς τους προς αυτόν, αγάπης, στήριξης και ανοχής, στη βάση μίας αμοιβαίας αποπλάνησης και αναζήτησης, εκ μέρους του, μίας αγάπης που έτσι και αλλιώς αδυνατεί να ανεχθεί…

Edvard-Munch

Η ποιητική λοιπόν λαχτάρα για μία αρχέγονη αγάπη αντικατοπτρίζει την ανάγκη για μία αρχαϊκού τύπου αγάπη. Πρόκειται δηλαδή για μία αγάπη που έχει αποδράσει ακατάλληλα μέσα στο αναπτυξιακό ταξίδι ενός ανθρώπου, ο οποίος απλά λιμοκτονεί γι’ αυτό που πρώιμα έπρεπε, αλλά δεν έγινε εφικτό να του δοθεί. Η ποιητική εξίσου λαχτάρα για μία ανυπέρβλητη αγάπη αντικατοπτρίζει την ανάγκη για μία αγάπη που δεν διαθέτει όρια μεταξύ των ερωμένων. Όμως πρόκειται για μία αγάπη με αιμομικτικά στοιχεία σε επίπεδο πάντα ψυχικό, για μία αγάπη συγχωνευτική, μέσα στην οποία αίρεται η αυτονόμηση του υποκειμένου. Η ποιητική λοιπόν αυτή αγάπη γίνεται μία αγάπη που περιλαμβάνει μία θεμελιώδη αντίφαση που την καθιστά ολότελα μη εφικτή, όχι όμως μόνο εξαιτίας της αντίφασης αυτής.

Η ταύτιση του ανθρώπου αυτού με την πλευρά της μητέρας, η οποία έχει μισήσει και γι’ αυτό έχει παραμελήσει το παιδί της, η ταύτιση εξίσου με τον ψυχωσικά καχύποπτο πατέρα, που προβάλει το δικό του φθόνο στους άλλους αντιμετωπίζοντάς τους έτσι ως δυνητικά κακούς, έχει προξενήσει στον άνθρωπο αυτό ένα μίσος για την ίδια του την ύπαρξη, που μετατράπηκε σε μίσος για τον άλλο και ξανά κατόπιν σε μίσος για τον εαυτό. Δεν γίνεται ποτέ να μισηθεί ο άλλος, εάν δεν έχει προϋπάρξει βίωμα μίσους για τον εαυτό, το οποίο έχει «στοιχειοθετηθεί» μέσα στην οικογενειακή ζωή. Το μίσος για τον άλλο είναι δυνατόν να εξεγείρει το υπερεγώ, πράγμα που θα οδηγήσει το μίσος αυτό σε επαναστροφή, δηλαδή στην επιθυμία του ίδιου του ανθρώπου για έναν «θάνατο (του) λυτρωτικό».

…το θάνατο του οσιομάρτυρα που θριαμβεύει προξενώντας τιμωρητικά οδύνη σε εκείνον που δρα ματαιωτικά… σ’ εκείνον που θα ‘ρθεί, την ώρα που σπαράσσεται το φως του…

Διάφανα Κρίνα_Μέρες Αργίας

…λατρεύω τον κλάδο μου, έτσι όπως «ανακάλυψα» το αντικείμενο ερεύνης του τόσο κατά την ακαδημαϊκή μου εκπαίδευση, όσο και κατά την ερωτική, θα έλεγα, επαφή μου με την ψυχαναλυτική “ψυχή”. Και θεωρώ πως έχω επιβεβαιώσει πάνω απ’ όλα κατά την πορεία μου αυτή αυτό που πάντοτε πίστευα ως θεμελιωδώς πραγματικό,

πως τίποτε δεν δύναται να αναπτυχθεί και τίποτε δεν γίνεται ν' ανθίσει, εάν δεν αποφασίσει ο άνθρωπος πρώτα απ' όλα να κοιτάξει κατάματα τους προσωπικούς του μύθους και έπειτα να τους σκεφτεί... και κάτι να τους κάνει...

η αλήθεια είναι η κατ' εξοχήν οδός προς τη σωτηρία…ακριβώς με τον ίδιο τρόπο που το όνειρο είναι η βασιλική οδός προς το ασυνείδητο…


Καλό σας βράδυ !

© 2022 Ελένη Κανακάκη, Ψυχολόγος

Σάββατο 21 Αυγούστου 2021

Η ποίηση του ασυνειδήτου

Τα όνειρα είναι η βασιλική οδός προς το ασυνείδητο είχε πει ο πατέρας της ψυχανάλυσης, Sigmund Freud, (και είχε δίκιο σε απόλυτο βαθμό), τον οποίο είχε ερμηνεύσει σε σχετική βιογραφική ταινία ο ηθοποιός Viggo Mortensen.


Στην αμερικάνικης παραγωγής, μετά-αποκαλυπτικής επιβίωσης ταινία “the road” o ίδιος ηθοποιός (ο οποίος και  στο παρελθόν είχε πραγματευτεί το ρόλο ενός μυθικού και ευγενικού εθνάρχη σωτήρα, (βασιλιάς Aragorn) στον οποίο είχα αποδώσει συμβολικά τις φροϋδικές λειτουργίες του ηγετικού, υπαρξιακού και σωτήριου «εγώ») ερμηνεύει τον ρόλο ενός πατέρα που κάνει υπεράνθρωπες προσπάθειες, προκειμένου να προστατεύσει το παιδί του από τον ενδεχόμενο κανιβαλισμό των λιγοστών ανθρώπων που απέμειναν στον πλανήτη, μετά από μία ολοκληρωτική φυσική καταστροφή και τελικά πεθαίνει.

Αυτή η υπαρξιακή πλευρά, που ένας πολυδιάστατος καλλιτέχνης επεξεργάζεται σε ρόλους που αναλαμβάνει να ερμηνεύσει, μπορεί να αποτελέσει το θεμέλιο της μεταβίβασης και των ψυχικών ταυτίσεων πολλών άλλων ανθρώπων, θιασωτών της τέχνης, πράγμα που αναδεικνύει την «ποιητική» στόφα του ασυνειδήτου και ασφαλώς την επικοινωνιακή φύση της «τέχνης». 

Στην μελλοντολογική επίσης ταινία “blade runner” ένας ακόμη πολυδιάστατος καλλιτέχνης, ο ηθοποιός Rutger Hauer είχε επεξεργαστεί ένα υπαρξιακό ρόλο, σε μία ακραία, λόγω σεναρίου, έκφανσή του, η οποία ενέπλεκε το φαντασιακό της νικητήριας και θριαμβευτικής υπέρβασης της δυστοπίας, με την ανθρώπινη ανάγκη για επιβίωση και για ζωή και τελικά πεθαίνει. 

«Βλέπεις; o θάνατος νοιώθουμε κάπου να μας κυνηγάει και γι’ αυτό τρέχουμε να γίνουμε καλύτεροι δρομείς… μην «βολευτούμε» και μας φτάσει…», είχα πει στον φίλο μου τον Κ., ο οποίος διαθέτει πλέον μία φυσιογνωμική ομοιότητα με τον ηθοποιό Viggo Mortensen, που διανύει πλέον τα εξήντα τρία χρόνια της ζωής του, αν και ο Κ. είναι λίγο πιο μεγάλος.

«…και ίσως γι’ αυτό είχες κάποτε ‘ρθει, με μάτια μπλε, με άνθη και μαλλιά χρυσά και μια άσπρη ιατρική ποδιά στα όνειρά μου «…πες τ’ όνομά μου, πες μου, πες μου, Χρυσ…μαγκα θέλω αυτό, Χρυσ…μαγκα θέλω το άλλο…» 

…διαβάζοντας την άρρητη ανάγκη για ζωή…

 

© 2021, Ελένη Κανακάκη, Ψυχολόγος

Τετάρτη 10 Μαρτίου 2021

Νευρώσεις και Ψυχώσεις στους θεσμούς

Ξέρετε, είπα στην υπάλληλο του πάροχου (η οποία βρήκε χαριτωμένα όσα θα διαβάσετε μετά), λέμε όποια λέξη μας κατέβει στο κεφάλι, προκειμένου να δημιουργήσουμε μία εσωτερική «σύγκρουση/διένεξη» στο μηχάνημα, το οποίο μας βγάζει τα έντερα ορθώνοντας έναν αδιαπέραστο τοίχο και αρνούμενο να μας προσφέρει έναν συνομιλητή.

Αυτή είναι η νευρωσική ίσως και αυτιστική πλευρά του πάροχου ο οποίος «νοιώθει» ότι «βλάπτεται» και γι’ αυτό ορθώνει μία ασπίδα προστασίας ανάμεσα σε αυτόν και τον πελάτη/συνομιλητή φοβούμενος αυτό που ο άλλος θέλει να του πει. Και στο τέλος να ακούει «αυτό…» που δεν θα ήθελε να ακουστεί…

Θα λέτε συνέχεια τη λέξη εκπρόσωπος, με συμβούλευσε η υπάλληλος, οπότε, όπως καταλαβαίνετε, καλούμαστε από τον πάροχο (και όχι ασφαλώς από την εργαζόμενη στον πάροχο), να γίνουμε κι εμείς νευρωσικοί και τρόπον τινά αυτιστικοί.

Από την άλλη, το κράτος έχει προχωρήσει στην ψυχοπαθολογία του «κατανοώντας ξεκάθαρα» τον πολίτη ως άμεσα και ευθέως βλαπτικό, με αποτέλεσμα να του επιτίθεται με τους πλέον βάναυσους τρόπους, έτσι όπως κάποιες φορές είναι δυνατόν να επιτεθεί ένας άνθρωπος με ψυχωτική διαταραχή.

Για την περίπτωση των κρατικών θεσμών, σαφέστατα δεν αναφερόμαστε στον ψυχωτισμό εκείνο που υφαίνεται σταδιακά, μέσα σε ένα οικογενειακό περιβάλλον δυσλειτουργικό. Εδώ ο ψυχωτισμός προκύπτει, μέσα σε ένα συλλογικό πλαίσιο ψυχικής επικοινωνίας, ως ένα απότοκο ενοχής, εκείνου που νοιώθει πως κάποτε θα τιμωρηθεί εξαιτίας της ακατάσχετα ξεδιπλούμενης διαστροφής του.

Η διαστροφή αποτελεί τη συνάντηση του ατόμου, εκείνου που έχει ηττηθεί από την αδυναμία να «δημιουργήσει» (πρωτίστως σε επίπεδο ψυχικό) κάτι «ωραίο και καλό», δηλαδή από την «καταστολή» ή από την «καταστροφή» που ενδεχόμενα έχει υποστεί σε οποιοδήποτε ή σε κάθε επίπεδο, ήτοι ψυχικό ή σωματοψυχικό.

Η διαστροφή λοιπόν θα γίνει η αντικοινωνική συμπεριφορά κάποιου και θα εδραιώσει ένα καινούργιο «γίγνεσθαι» το οποίο ή θα έρθει να αναπληρώσει την παραπάνω αδυναμία ή θα εκδραματίσει το τραύμα του τρόμου και του κακού που του έχει προξενήσει η όποια «καταστροφή», μετατρέποντάς τον έτσι από τον αδύναμο κρίκο στον δυνατό, για να μην πω, στον μονολιθικά παντοδύναμο.

Και ομολογουμένως αυτή η ασύμμετρη επίθεση, εκ μέρους του θεσμού, κλιμακώνεται στη συμπεριφορά των οργάνων «αταξίας» τα οποία θα ταυτιστούν σε κάποιες εσωτερικές πλευρές τους με αυτές τις «θεσμικές αποκηρύξεις», τα ένοχα δηλαδή απότοκα των «αφεντικών» τους, προκειμένου να επιβιώσουν κάτω από το βάρος της διαστροφής των πρώτων, και έτσι θα εκδηλώσουν μία …σχάση… στον ψυχισμό τους την οποία θα απλώσουν πλέον πρακτικά γύρω τους παντού …

…από τη μία να είναι οικογενειάρχες… και από την άλλοι δήμιοι…

 

© 2021, Ελένη Κανακάκη, Ψυχολόγος

 

Πέμπτη 25 Φεβρουαρίου 2021

Οι ψυχικές ταυτίσεις στη «μακροοικονομία»

αφιερωμένο στον Julian Assange

Συζητώντας με μία φίλη νομικό, εκείνη επισήμανε πως στη γραμμή υπεράσπισης του συνηγόρου, στην συζητούμενη απ’ όλο το πανελλήνιο υπόθεση, μπαίνει το ζήτημα της επαγγελματικής αυθεντίας, όπως αυτή παρουσιάστηκε στη δήλωσή του «θα αναλάβω… μόνο εάν πειστώ για την αθωότητα του εναγόμενου». Σημαντική επίσης είναι η επισήμανσή της για την ψυχική σύνδεση του συνηγόρου με τον εναγόμενο.

Το πράγμα, υποθέτω, είναι ακόμη χειρότερο, επειδή η όλη σχετική τοποθέτηση ερείδεται σε ένα ψεύδος που εκφράζεται εμμέσως, πως ο συνήγορος είναι δηλαδή διατεθειμένος ακόμη και να παραβιάσει (επί της ουσίας) το απόρρητο πελάτη – δικηγόρου, κάτι ολότελα τραγικό και μεμπτό και να κριθεί νομικά για την αντιεπαγγελματική και αντιδεοντολογική του συμπεριφορά, προκειμένου να υπερασπιστεί το κοινωνικό καλό. Τούτο ξεπερνάει ακόμη και την εναλλακτική κριτική για τον μακιαβελισμό.

Άρα ο συνήγορος μεθοδεύει τη διαχείριση της υπόθεσης αυτής, ξεδιπλώνοντας μία άρτι αποκαλυφθείσα ψυχοπαθητική τακτική, ήτοι

-Κατ’ αρχάς, επικαλείται την «αυθεντία» του

-Στη συνέχεια «αποπλανεί» την κοινή γνώμη χρησιμοποιώντας ένα ψεύδος μέσω του οποίου επιδοκιμάζεται η αντιεπαγγελματική, σε βαθμό κακουργήματος, συμπεριφορά (στο πλαίσιο μίας σχέσης -δικηγόρου/πελάτη- αμοιβαίας αποπλάνησης)

-Για να καταλήξει εν τέλει να επιχειρήσει να «γυμνώσει» τους μηνυτές από την ασπίδα προστασίας τους, και να τους «ασκήσει βία» για πολλοστή φορά, χρησιμοποιώντας επιχειρήματα που αντλούνται απευθείας από τη δεξαμενή του φανταστικού (φταίνε οι εταιρείες, ο ΣΕΗ, οι εξωγήινοι...)

Εάν τα προηγούμενα συνιστούν βάσιμες «υποθέσεις», τότε μπορούμε να επεκτείνουμε το συλλογισμό μας πως η απρόσφορη συγκέντρωση και η διατήρηση της «εξουσίας» ενδοψυχικά (ψυχοπαθολογία) και κοινωνικά (κοινωνική παθολογία) συνεπάγεται πάντοτε, μα πάντοτε την «καταστολή», στο πλαίσιο μίας ηθικής διαστροφής ή μίας διαστροφής εκπεφρασμένης μέσω του «λιβιδινικού».

Τούτο, εάν θέλουμε, μακραίνει τον προβληματισμό μας στο κατά πόσο η εξουσία είναι δυνατόν να υπαχθεί στον ανθρώπινο χειρισμό και να απομακρυνθεί από το κύριο όργανό της, που δεν είναι άλλο, από ένα ταυτοτικό κάτοπτρο μέσα στον ψυχισμό.

Στο γνωστό μύθο του Tolkien γίνεται επεξεργάσιμη αυτή ακριβώς η ιδέα σε επίπεδο ενδοψυχικό, με την ανάπτυξη της άποψης της Freud για την τριμερή απαρτίωση της προσωπικότητας… δηλαδή,

…η εξουσία (κυρίως στην ακραία της έκφραση) δεν υπακούει σε οτιδήποτε θεμιτό, παρά μόνο στον εαυτό της. Ως συμπεριφορική (λοιπόν) ταύτιση εκβάλλει ως «καταστολή», που έχει λάβει χώρα πρώτα στο ενδοψυχικό του ατόμου (ως απάντηση στη συστηματική υπόσκαψη και αλλοτρίωση, που χρονολογείται από την καταβολή του), και έπειτα στο κοινωνικό…

…κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει αλήθεια η οποία να απορρέει από την ηθική του ατόμου, αλλά ηθική που απορρέει από την αλήθεια του ατόμου… και ασφαλώς την ικανότητά του όχι να καταστέλλει, αλλά να δημιουργεί… 

 

© 2021, Ελένη Κανακάκη, Ψυχολόγος